işçiyi üye yapan sendika yetki alabilir. İşletmede birden çok sendikanın %40
veya fazla üyesinin olması durumunda, başvuru tarihinde en çok üyeye sahip
sendika, toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir (STİSK. m.41/III).8 Yetki tespiti
yapılması çeşitli aşamalardan oluşan bir süreçtir. Bu aşamaları şu şekilde
sıralayabiliriz:
■ Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikasının Aile, Çalışma ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na başvurarak yetkili olduğunun tespitini istemesi
(sendika başvurusu sırasında işyerindeki çalışanların ve üyelerinin sayısının
tespitini ister).
■ Bakanlığın, gerekli incelemeleri yaptıktan sonra sendikanın gerekli koşulları
sağlaması ve çoğunluğa sahip olması durumunda, sonucu o işkolunda kurulu
işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikasına veya sendika üyesi
olmayan işverene bildirmesi.
■ Tespit yazısına 6 işgünü içinde itiraz edilmemişse ya da yapılan itiraz
reddedilmişse, ilgili sendikaya Bakanlık tarafından bir yetki belgesi verilmesi
(bu aşama sendikal jargonda “yetkiyi almak” olarak tanımlanmaktadır).
Yetki İtirazları
Kendilerine gönderilen yetki tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları
veya sendika üyesi olmayan işveren, taraflardan birinin veya her ikisinin yetki
şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını,
nedenlerini de göstererek mahkemeye yapabilir.
■ İtiraz dilekçesinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz
incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata
ve süreye ilişkin itirazları mahkeme duruşma yapmaksızın kesin olarak
karara bağlar. Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak
karar verir ve bu karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde, bölge
adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. Bu karara karşı temyiz yoluna
başvurulması hâlinde, Yargıtay bir ay içinde kesin karar vermek zorundadır.
8 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6356.pdf
22
OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI
AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I
■ İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini
durdurur.
Kaynak: Evrensel (2015 Sosyal-İş Sendikası
Toplu Sözleşme Hakkı Eylemi)
■ Tespit yazısına süresi içinde itiraz edilmemiş, yapılan itiraz reddedilmiş
ya da kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen sendikanın itirazı
sonucunda yetki şartlarına sahip olduğu tespit edilmişse kesinleşmiş
mahkeme kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili sendikaya, Bakanlıkça
bir yetki belgesi verilir.
Ancak uygulamada yetki itirazı meselesi daha da karmaşıktır. Yetki
prosedürünün toplu iş sözleşmesi hakkını kullanılamaz hale getirmesinin
başlıca nedeni, 6356 sayılı yasada madde 43/5 ile düzenlenen, “İtiraz, karar
kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur” hükmüdür. 40 yıla yaklaşan
uygulama, itirazların çok büyük bölümünün itiraz süresince yetki işlemlerinin
durmasından yararlanarak sendikasızlaştırmaya yol açtığını ya da en azından
sendika üzerinde baskı kurmayı amaçladığını ispatlamaktadır. İşletmenin
kapsamı, toplam işçi sayısı ve üye sayısına ilişkin her türlü itiraz yanında,
davanın bilinçli olarak yetkili olmayan iş mahkemesinde açılması gibi, usul
kurallarının kötüye kullanılmasının her çeşidi bu davalarda görülmektedir.9
9 Engin, E. Murat., ��6356 Sayılı Yasa’da Toplu İş Sözleşmesi Yetkisi.” Calisma ve Toplum 39.4 (2013).
O H A L’ I N H U K U K I Ç E R Ç E V E S I V E S I N I R L A R I
23