Bizim işkolumuzda örgütlenmeye çalıştığımız işyerlerinin hemen hemen
hepsi ya Avrupalı ya da Avrupalı bir firmanın tedarikçisi. Çoğunluğunun
sendikalara yaklaşımı da yerli işletmelerden çok farklı değil. Bu biraz da bizim
işkolunun yapısıyla ilgili. Çünkü özellikle otomotivdeki büyük işyerlerinde,
Türk-Metal Sendikası örgütlü ve işverenler, işlerinin aksaması korkusuyla onun
dışında bir sendikanın örgütlenmesinden çekiniyor. Sendikal örgütlenmenin
engellenmesindeki ihlallerde, şirketlerin imzaladıkları ya da ilan ettikleri
çerçeve sözleşmeler, şirket deklerasyonları vb. de çoğu kez işlevli olamıyor.
Hatta uluslararası sendikal kuruluşlar bile Türkiye’yi, özel bir vaka olarak
görüyor ve buradaki ihlaller nedeniyle küresel firmayla ilişkilerini bozmak
istemiyorlar. Örgütlenme çalışmaları sırasında, bu firmalardan toplu sözleşme
yetkisine itiraz etmeyen neredeyse yok gibi. Genelde Türk bir avukatla
çalışıyorlar ve avukatlar da onlara “Hakkınız bu sizin” diyor. Anımsadığım yetki
itirazı yapmayan tek örnek, sendikanın iki yıl kadar önce Gebze’de örgütlendiği
Voestalpine High Performance Metal A.Ş adlı Avusturya’lı firmaydı. Daha sonra
bu şirketle toplu sözleşme yapıldı. Diğer dört işyerinde BMİS örgütlü iken yeni
satın aldığı Günsan işyerinde örgütlenmeye sistematik biçimde itiraz eden
Schneider Elektrik gibi örnekler bile var. Aynı firmanın yetki itirazında işkoluna
itiraz etmesi, kendisinin metal değil plastik işkolunda faaliyet yürüttüğünü iddia
etmesi ise şirketin EMİS kurucusu olduğu düşünülürse, hayli ilginç.
İtiraz süreci, sendika ile bir tür pazarlık aracı olarak kullanılıyor. İşveren
yıllarca sürebilecek bu yetki itirazını geri çekmesi karşısında, sendikanın
daha zayıf bir toplu sözleşmeye razı olmasını bekliyor. Bu yetki itirazı yoluyla
örgütlenmenin engellenmesi meselesini, biz de uluslararası kuruluşlar
nezdindeki girişimlerimizde anlatmakta güçlük çekiyoruz. Örneğin geçen
yıllarda, OECD’ye yaptığımız bir başvuru, birçok yazışmadan sonra sonuçsuz
kalmıştı. DİAM başvurumuz, Fransa Ticaret Müsteşarı’nın kendisi bile devreye
girdiği halde bir noktaya varılamadı, şirket ikna edilemedi. Burada önemli
bir nokta da Türkiye’de, işkolu düzeyinde bir toplu sözleşmenin olmamasıdır.
Bu durumda sendikanın örgütlendiği firma, kendisini sendikasız-sözleşmesiz
işyerleri karşısında çok dezavantajlı görüyor, çok yüksek bir maliyet artışıyla
karşılaştığını düşünüyor. Rakibinde yokken kendisinde sendika olması, şirketi
sendikal örgütlenme karşısında saldırganlığa yönlendiriyor. Sırf bu nedenle
işten çıkarmaların yaratacağı yüksek tazminat ödeme maliyetlerini bile göze
alabiliyorlar.
Tüm engellere rağmen yetki alınıp da işyerinde toplu sözleşme düzenine
geçilince ciddi hak ihlalleri yaşanmıyor ama bu, biraz da örgütlenme süresinde
sendikaların taviz vermek zorunda bırakılmış olmasından. Bu firmaların
birçoğunda, Avrupa İşletme[İş] Konseyleri (European Works Council )99 var. Biz
ancak gözlemci olarak katılabiliyoruz ama bu konseylerin örgütlenmelerimize
katkı sunduğu durumlar oluyor. Türkiye’deki çalışma ilişkileri sisteminin çok
karmaşık, çok kendine özgü yöntemlere sahip olması da işi zorlaştırıyor. Çoğu
kez bu karmaşık sistemi yabancı muhataplarımıza anlatmak bile zorluklar
yaratıyor.
POSCO otomotiv çeliği üretiyor ve Wolksvagen’in, Mercedes’in Renault’un vb.
büyük tedarikçisi durumunda. Aynı zamanda hissedarları arasında Hollanda
ve İsveç Emeklilik Fonları (Nordea Bank) da var. Dolayısıyla bir Güney Kore
firması olsa da Avrupa ile ilişkili olarak dikkate değer bir örnek. POSCO’daki
örgütlenmede, 90 civarında işçi işten çıkartıldı ve tazminat davaları halen
devam ediyor.
Örgütlenmelerde, işten çıkartmalar ve yetki itirazlarıyla dava süreçleri
uzadığında, dava sonunda toplu sözleşme yetkisi sendikaya verilse bile artık
işyerinde üye kalmadığı için (işten çıkartıldıkları ya da istifa etmek durumunda
kaldıkları için) toplu sözleşme hakkının kullanılması söz konusu olamıyor.
OHAL’in örgütlenme sürecine çok özel bir etkisi olmadı. Zaten hep zor ve
baskının olduğu süreçler yaşanıyor bizde. Ama örneğin OHAL öncesi (2016
Şubat-Mart) Renault örgütlenmesine, çok üst düzeyde siyasi müdahale
yapılarak buradan sendikamızın tasfiye edilmesi sağlanmış oldu.
Günsan İşçisi Özkan Bulkurcuoğlu, DİSK-BMİS üyesi (31 Temmuz 2019)
36 yaşında, iki çocuk babası Özkan Bulkurcuoğlu, elektronik teknikeri.
Schneider Elektrik şirketinin satın aldığı Günsan işyerinde 6,5 yıl kadar kalite
bölümünde çalıştıktan sonra BMİS örgütlenmesine öncülük ederken işten
çıkartıldı. Şu anda aynı sendikanın üyesi olarak, bir başka işyerinde çalışıyor.
99 The purpose of a European Works Council (EWC) is to bring together employee representatives from the different European countries in which a multinational company has operations. During EWC meetings, these representatives are informed
and consulted by central management on transnational issues of concern to the company’s employees. Directive 94/45/
EC – governing the establishment of such EWCs – is applicable to transnational undertakings and groups of undertakings
employing in total more than 1000 employees in the EEA, and at least 150 of them in two member states.
80
OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI
AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I
R APOR GÖRÜŞME ÖZETLERI
81