-5-
CDL-AD(2019)017rev
kendi içtihatlarında kabul etmiştir.11
Bu nedenle, toplantılar üzerindeki belirli kısıtlamalar veya yasaklar, bireylerin veya grupların
belirli bir konu hakkında fikirlerini ifade etme haklarını otomatik olarak etkileyebilir. Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi birçok durumda barışçıl toplanma özgürlüğünü toplantı
organizatörlerinin ve katılımcılarının ifade özgürlüğü hakkı ışığında değerlendirmiştir.
C. Toplanma özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü hakkı
5. Barışçıl toplanma özgürlüğü ile örgütlenme özgürlüğü arasında yakın ve simbiyotik bir bağ
vardır.12 Toplanma özgürlüğü, birçok örgütlenmenin (sendikalar gibi) normal faaliyetleri için
gereklidir ve dernekler açısından elverişli bir ortam, barışçıl toplanma özgürlüğünün
kullanılmasını kolaylaştırır. Dahası, benzer düşünen bireylerin seferberliği veya bir araya
gelmesi şeklinde başlayabilecek bir yapı, zamanla bir derneğe dönüşebilir. Bu nedenle, bir
toplantının örgütsel değeri, iletişimsel veya ifadeye dayalı amacı kadar önemli olabilir.
6. Örgütlenme özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar, barışçıl bir şekilde toplanma özgürlüğünü
olumsuz etkileyebilir. Sorunlu örnekler arasında; bir dernek yasal olarak toplanmadan önce
resmi olarak tescilini veya yüksek kayıt ücretlerinin ödenmesini zorunlu kılmak, tescilsiz
grupların kamuoyu önünde kendisini ifade etmesini ve diğer barışçıl faaliyetlerini yasaklamak,
bir derneğin görev ve yetkilerini dayatmak13 veya bir derneğin yasa dışı amaçları olduğu
konusunda ikna edici kanıtlar olmaksızın o derneği dağıtmak veya yasaklamak sayılabilir.14
Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, önceden bir dernek veya başka herhangi bir tüzel kişilik
olarak tescil olma ön şartına asla bağlı olmamalıdır.15 Ayrıca, bir derneğin tescilinin reddedilmiş
olması, tek başına, dernek üyelerinin barışçıl toplantılar düzenlemesine yönelik kısıtlamaları
haklı göstermemelidir.16
Örneğin bkz. Ezelin / Fransa, Başvuru No. 11800/85, 26 Nisan 1991, paragraf 37 ve 51. Ayrıca bkz. Whitney / Kaliforniya, ABD
Yüksek Mahkemesi 274 U.S. 357, 375 (1927): ("[D]ilediğiniz gibi düşünme ve düşündüğünüzü söyleme özgürlüğü siyasi hakikatin
keşfedilmesi ve yayılması için vazgeçilmez araçlardır; … ifade özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü olmaksızın tartışmak boşuna
olacaktır; […] bunlarla birlikte tartışma, zararlı doktrinin yayılmasına karşı normal şartlar altında yeterli koruma sağlar; […]
özgürlüğe yönelik en büyük tehdit, atıl insanlardır; […] kamusal tartışma, siyasi bir görevdir […]." (Brandeis, J., mutabık görüş.)).
MSHUS ile ilgili olarak, bkz. BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 34: Madde 19: düşünce ve ifade özgürlükleri,
CCPR/C/GC/34, 12 Eylül 2011, para. 4.
12 MSHUS, Madde 22 ve AİHS, Madde 11. Ayrıca bkz. Dragan Golubovic, "Freedom of association in the case law of the European Court
of Human Rights" (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarında örgütlenme özgürlüğü), 17(7-8) International Journal of Human
Rights, Cilt 17, No. 7-8, 2013, s. 758-771; Ashutosh Bhagwat, "Associational Speech" (Örgütlenmeye Dair Söylem), Yale Law Journal
Cilt 120, No. 5, 2011, s. 978-1277.
13 Örneğin, BM İnsan Hakları Komitesi, Zvozskov / Belarus (Tebliğ no. 1039/2001, 10 Kasım 2006).
14 Daha genel olarak örgütlenme özgürlüğüne dair genel bir tartışma için bkz. AGİT/DKİHB ve Venedik Komisyonu, Joint Guidelines on
Freedom of Association (Örgütlenme Özgürlüğüne Dair Ortak Kılavuz İlkeler), Varşova/Strazburg 2015, şu adreste mevcuttur:
<http://www.osce.org/odihr/132371?download=true>
15 Bkz. örneğin, AGİT/DKİHB, “The Guidelines for Review of Legislation Pertaining to Religion or Belief" (Din ve İnanç Hakkındaki
Mevzuatın İncelenmesine Yönelik Kılavuz İlkeler), Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (Venedik Komisyonu) ile istişare
içerisinde AGİT/DKİHB Din veya İnanç Özgürlüğü Uzmanlar Danışma Kurulu tarafından hazırlanmıştır, (Varşova: DKİHO, 2004), s.
16-17, madde 1. Ayrıca bkz. AGİT/DKİHB ve Venedik Komisyonu, "Din veya Ixnanç Topluluklarının Tüzel Kişiliği Hakkında Kılavuz
Ixlkeler" (Varşova/Venedik: DKİHB, 2014). Ayrıca bkz. Kimlya ve Diğerleri / Rusya, Başvuru No. 76836/01 ve 32782/03, 1 Ekim 2009.
Ayrıca bkz. Din veya Ixnanca Dayanan Her Tü rlü Hoşgö rü sü zlü ğ ü n ve Ayrımcılığ ın Tasfiye Edilmesine Dair Birleşmiş Milletler Bildirisi,
Madde 6 (25 Kasım 1981 tarihli, 36/55 sayılı BM GK Kararı) ve 1999 AGİT Gözden Geçirme Konferansı katılımcılarının yararına
AGİT/DKİHB himayesinde hazırlanan “Din veya İnanç Özgürlüğü: Dini Toplulukların Yapılandırılmasını Etkileyen Kanunlar”. ABD
yasalarına göre, tüzel kişiliğe sahip olmayan gönüllü bir birlik, devlet kurumları nezdinde kaydolma gibi resmi düzenleme
gerekliliklerine bakılmaksızın haklarını kullanmak için dava açma hakkına sahiptir: Federal Medeni Usul Kuralları (FMUK) Madde
17(b)(3)(A). Örneğin, bkz. İMatter Utah / Njord, 980 Federal İçtihat Derlemesi (FİD) 2d 1356 (D. Utah 2013) (İfade özgürlüğüne
odaklı, tüzel kişiliğe sahip olmayan bir birlik, halka açık bir gösteri düzenlemenin ön koşulu olarak sigorta satın almaya ve bir
tazminat sözleşmesi imzalamaya zorlanamaz).
16 Stankov ve Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden / Bulgaristan, Başvuru no. 29221/95 ve 29225/95, 2 Ekim 2001, para. 92: "Bir
birlikle ilgili tarama işlemi yapan ulusal mahkemelerin geçmişteki bulguları, söz konusu yapının toplantılarının arz edebileceği
tehlikelerin değerlendirilmesi açısından şüphesiz önemli olsa da bir örgütün anayasaya aykırı olarak görülmesine ve tescil talebinin
reddedilmesine otomatik olarak dayanılması, Sözleşme Madde 11(2) uyarınca barışçıl toplantıların düzenlenmesine sistematik
yasaklar getirilmesini haklı göstermek için yeterli olamaz.” Ayrıca bkz. Kunz / New York, 340 U.S. 290, 294 (1951); Healy / James, 408
U.S. 169, 186 (1972): "B]ir bireyin yardım ve yataklık fiili, Hükümetin korktuğu tehdidi arz etmediği (bunun kanıtlanmadığı) sürece,
yardım ve yataklık fiili, Birinci Anayasa Değişikliği kapsamında verilen hakların kullandırılmaması için tek başına bir gerekçe olarak
öne sürülemez." Birleşik Devletler / Robel, 389 U.S. 258, 265 (1967))'den alıntıdır.
11