CDL-AD(2019)017rev -6- D. Toplanma özgürlüğü, oy kullanma hakkı ve katılım hakkı 7. Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi (MSHUS) Madde 25, herhangi bir devletin vatandaşlarının eşit olarak ve makul olmayan kısıtlamalara tabi olmaksızın (siyasi erkin kullanılmasıyla ilgili) kamu işlerinin yürütülmesinde yer alma hakkı ve fırsatını teminat altına alır.17 Kamusal yaşama katılma hakkı; vatandaşlar tarafından doğrudan (seçme-seçilme ve kamu görevinde bulunma yoluyla), seçtikleri temsilcilerle diyalog vasıtasıyla ve kendilerini örgütleme becerisi yoluyla kullanılabilir. Dolayısıyla barışçıl toplanma hakkı, diğer (örneğin, parti siyaseti veya periyodik seçimler gibi) geleneksel katılım yöntemlerini tamamlar.18 Aynı zamanda kamuyu ilgilendiren konularda fikirlerini ifade etmeleri ve kamusal yaşama katılmaları açısından bireyler veya gruplar için önemli bir araç teşkil eder.19 8. Siyasi aktivistlerin tutuklanması veya belirli kişilerin seçim listelerine alınmaması gibi özgür seçimlerin yapılmasını etkileyen kısıtlamalar20 da toplanma özgürlüğü hakkını dolaylı olarak kısıtlayabilir. Bu tür tedbirler, herkese açık siyasi tartışmalara katılımdan caydırma ve hedeflenen grupların diğer destekçilerini (ve genel olarak halkı) yıldırarak gösterilere katılmalarına engel olma potansiyeline sahiptir.21 Benzer şekilde, gösterilerin yalnızca bir seçim kampanyasının parçası oldukları için veya seçim döneminde gerçekleştirildikleri için kısıtlanması, çoğulculuğu ve demokrasinin düzgün işleyişini sekteye uğratır.22 Özetle, barışçıl toplanma özgürlüğü, seçme ve seçilme hakkının etkili kullanımı açısından olmazsa olmaz bir koşuldur.23 E. Toplanma özgürlüğü ve protesto 9. Toplantı özgürlüğü ile diğer medeni ve siyasi haklar arasındaki karşılıklı ilişki, protesto faaliyetleri bakımından özel bir önem taşır. Gösteriler her zaman birer protesto eylemi değildir, ve bireyler ile gruplar toplanmadan da protesto gerçekleştirebilir. Bu tür protestolara örnek olarak mektup yazma kampanyaları, grev eylemleri, dilekçeler organize etme ve imzalama, 'protesto oyu' kullanma ve bayrak, flama, afiş ve diğer sembol türlerini gösterme sayılabilir.24 10. ‘Protesto hakkı' bölgesel veya uluslararası insan hakları sözleşmelerinde açıkça tanınmasa da barışçıl protesto hakkı genellikle yukarıda ele alınan, birbiriyle ilişkili hakların bir kombinasyonu yoluyla uluslararası insan hakları hukuku kapsamında korunmaktadır.25 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ayrıca, ifade özgürlüğü hakkının, özellikle sembolik protesto BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25: Kamu İdaresinin İşleyişine Katılma Hakkı, Seçme ve Seçilme Hakkı ve Kamu Hizmetlerine Eşit Erişim Hakkı, CCPR/C/21/Rev.1/Add.7, 12 Temmuz 1996, para. 5. 18 Profesör Eric Barendt'in öne sürdüğü gibi, “En radikal biçimde ifade etmek gerekirse, toplanma hakkı 'geleneksel parti siyasetine katılmaya isteksiz' aktif yurttaşlar için değerlidir. Tam da 'geleneksel medeni faaliyet tarzlarının münhasırlığına' meydan okuma amacına hizmet eder". Eric Barendt, Jack Beatson ve Yvonne Cripps'te "Freedom of Assembly (Toplanma Özgürlüğü)", Freedom of Expression and Freedom of Information: Essays in Honour of Sir David Williams (İfade Özgürlüğü ve Bilgi Edinme Özgürlüğü: Sir David Williams Onuruna Denemeler) (Oxford: Oxford University Press, 2000), s.168. 19 Bkz. BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25, a.g.e., not 17, para. 8. 20 MSHUS, Madde 25(b) ve AİHS, Protokol No. 1, Madde 3. 21 Tanınmış siyasi kişilerin tutuklanması bu caydırıcı etkiyi daha da güçlendirebilir. Örneğin bkz. Navalnyy ve Yashin / Rusya, Başvuru no. 76204/11, 4 Aralık 2014, para. 74. 22 Örneğin bkz. Tsonev Anguelov / Bulgaristan, Başvuru No. 45963/99, 13 Nisan 2006, paragraf 48-52 23 BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25: “İfade, toplanma ve örgütlenme özgürlüğü, seçme ve seçilme hakkının etkili bir şekilde kullanılması açısından olmazsa olmaz koşullardır ve tam olarak korunmalıdır”, a.g.e., not 17, paragraf 12. 24 Bkz. Ezelin / Fransa (1991) a.g.e., not 11, paragraf 52 ve Barraco / Fransa, Başvuru No. 31684/05, 5 Mart 2009 (yalnızca Fransızca), paragraf 42. 25 Bkz. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Raporu, A/HRC/25/32: "Barışçıl Protestolar Bağlamında İnsan Haklarının Teşviki ve Korunmasını Sağlamaya Yönelik Etkili Önlemler ve En İyi Uygulamalar Semineri", OHCHR, 2 Aralık 2013; Michael O'Flaherty, "Effective measures and best practices to ensure the promotion and protection of human rights in the context of peaceful protests: a background paper" (Barışçıl protestolar bağlamında insan haklarının teşviki ve korunmasını sağlamaya yönelik etkili önlemler ve en iyi uygulamalar: bir arka plan raporu), şu adresten ulaşılabilir: <http://www.ohchr.org/Documents/Issues/FAssociation/Seminar2013/BackgroundPaperSeminar.doc>; Ayrıca bkz. Wilton Park, Konferans Raporu: ‘Peaceful protest: a cornerstone of democracy. How to address the challenges?' (Barışçıl protesto: demokrasinin mihenk taşı. Zorluklarla nasıl başa çıkılmalı?) (26-28 Ocak 2012, WP1154); Madde 19, Protesto Hakkı: Protestolarda insan haklarının korunmasına ilişkin ilkeler (Aralık 2016), şu adresten ulaşılabilir: < https://www.article19.org/resources/the-right-to-protest-principles-on-the-protection-of-human-rights-in-protests/ >. Ayrıca bkz. Amerikalar Arası İnsan Hakları Komisyonu, İfade Özgürlüğü Özel Raportörü, 'Protest and Human Rights' (Protesto ve İnsan Hakları) (IACHR İfade Özgürlüğü Özel Raportörü tematik raporu, Edison Lanza, 2018'de yayınlanacak). 17