- 15 -
CDL-AD(2019)017rev
2. 'Barışçıllık' tanımı
46. Yalnızca barışçıl toplantılar AİHS Madde 11(1) ve MSHUS Madde 21 kapsamına girer.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, düzenleyenlerin ve katılımcıların şiddet niyetlerinin olduğu
veya şiddeti teşvik ettiği toplantıların barışçıl toplantı kavramı kapsamına girmediğini
belirtmiştir.55 Bir toplantıyı düzenleyenlerin ve o toplantıya katılanların kaçınılmaz bir şekilde
şiddete başvurma veya şiddete teşvik etme niyetinde olduklarına dair ikna edici kanıtlar
bulunmadığı sürece bu kişilerin barışçıl niyetlere sahip olduğu varsayılmalıdır.56
47. 'Barışçıl' terimi, toplantının teşvik etmeye çalıştığı fikirlere veya iddialara karşı olan
bireyleri veya grupları rahatsız edebilecek veya onları suçlayabilecek davranışları içerecek
şekilde yorumlanmalıdır.57 Hatta örneğin, şiddet içermeyen bir şekilde yapıldığı sürece, bir
ülkenin bölgesel sınırlarına58 veya temel anayasal hükümlerine59 yönelik değişiklikleri savunan
toplantılar da bu kapsama girebilir.
48. İç hukuka göre bir toplantı, ‘yasa dışı’ olsa bile ‘barışçıl’ olabilir.60 Bu bağlamda, 'barışçıl'
kavramının, örneğin trafiği geçici olarak keserek üçüncü tarafların faaliyetlerini geçici olarak
engelleyen, sekteye uğratan veya zorlaştıran davranışları içerebileceğini vurgulamak özellikle
önemlidir.61
Örneğin bkz. Lashmankin ve Diğerleri / Rusya (2017), a.g.e., not 50, paragraf 402. Mahkemenin benzer etkiye sahip ifadeleri şurada
da mevcuttur: Stankov ve Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden / Bulgaristan (2001), a.g.e., not 16, paragraf 77; Fáber / Macaristan,
Başvuru No. 40721/08, 24 Temmuz 2012, paragraf 37; Cisse / Fransa, Başvuru No. 51346/99, 9 Nisan 2002, paragraf 37:
"Uygulamada, 'barışçıl toplantılar' olarak nitelendirilmeyen tek etkinlik türü, düzenleyenlerin ve katılımcıların şiddet kullanmayı
amaçladıkları etkinliklerdi."
56 Örneğin bkz. Saghatelyan / Ermenistan, Başvuru No. 23086/08, 20 Eylül 2018, paragraf 230-233; Karpyuk ve Diğerleri / Ukrayna,
Başvuru No. 30582/04 ve 32152/04, 6 Ekim 2015, paragraf 198-207, 224 ve 234. BM Barışçıl Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü
Özel Raportörü Maina Kiai'nin Raporu (Derneklerin finansmanı ve barışçıl toplantıların düzenlenmesi), A/HRC/23/39, 24 Nisan
2013, paragraf 50. Ayrıca bkz. BM Barışçıl Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Özel Raportörü Maina Kiai'nin Raporu (Barışçıl
toplanma ve örgütlenme özgürlüğü haklarını destekleyen ve koruyan en iyi uygulamalar), A/HRC/20/27, 21 Mayıs 2012, paragraf 25.
57 Stankov ve Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden / Bulgaristan, a.g.e., not 16, paragraf 86; Plattform "Ärzte für das Leben" / Avusturya
(1988), a.g.e., not 51, paragraf 32. Benzer şekilde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Madde 10(2)'ye tabi olarak şunu sık sık belirtmiştir:
İfade özgürlüğü '... sadece olumlu algılanan veya zararsız görülen ya da önemsiz bir konu olarak değerlendirilen "bilgiler" veya "fikirler"
açısından değil, aynı zamanda Devleti veya halkın herhangi bir kesimini rencide eden, şoke eden veya rahatsız eden "bilgiler" ve "fikirler"
açısından da geçerlidir. Bunlar; çoğulculuk, hoşgörü ve açık fikirliliğin talepleridir ki onlar olmadan "demokratik toplum" olmaz.
Handyside / Birleşik Krallık (Birleşik Krallık, Başvuru No. 5493/72, 7 Aralık 1976, paragraf 49. Ayrıca bkz. Bayev ve Diğerleri / Rusya,
Başvuru No. 67667/09, 44092/12 ve 56717/12, 20 Haziran 2017, paragraf 70: “Mahkeme, Sözleşmede belirtilen hakların bir azınlık
grubu tarafından kullanılmasının, bu durumun çoğunluk tarafından kabul edilmesi şartına bağlanmasının, Sözleşmenin temel değerleriyle
bağdaşmayacağını yineler.” Ayrıca bkz. Terminiello / Chicago Şehri, 337 US 1, 4-5 (1949): “[İ]dari sistemimiz kapsamında ifade
özgürlüğünün bir işlevi de ihtilafı teşvik etmesidir. Esasen ifade özgürlüğü; bir huzursuzluğa neden olduğunda, mevcut koşullarla ilgili
memnuniyetsizlik yarattığında, hatta insanları galeyana getirdiğinde amacına en iyi şekilde hizmet etmiş olabilir. Konuşmak genellikle
kışkırtıcıdır, meydan okur. Önyargıları ve peşin hükümleri yerle bir edebilir, ayrıca bir fikrin kabul edilmesi için baskı yaparken derinden
rahatsız edici etkilere sahip olabilir."
58 Örneğin bkz. Sosyalist Parti ve Diğerleri / Türkiye, 20/1997/804/1007, 25 Mayıs 1998, paragraf 47; Manole ve Diğerleri / Moldova,
Başvuru No. 13936/02, 17 Eylül 2009, paragraf 95; Stankov ve Birleşik Makedonya Örgütü Ilinden / Bulgaristan (2001), a.g.e., not 16,
paragraflar 97-103: “Bir grup insanın özerklik çağrısı yapması, hatta ülke topraklarının bir kısmının ayrılmasını talep etmesi, dolayısıyla
temel anayasa değişiklikleri ve bölgesel değişiklikler istemesi, bu grubun toplantılarının yasaklanmasını tek başına haklı gösteremez.
Konuşma ve gösterilerde bölgesel değişiklikler talep etmek, tek başına ülkenin toprak bütünlüğüne ve ulusal güvenliğine yönelik bir
tehdit oluşturmaz. […] Mahkeme; başvurucu derneğin toplantılarının, şiddetin yaygınlaştırılması ve demokrasinin reddedilmesi için bir
platform haline gelebileceğine ve bu toplantıların yasaklanmasını gerektirecek potansiyel açıdan zarar verici bir etkiye sahip olduğuna
dair herhangi bir emare bulunmadığı görüşündedir. Herhangi bir münferit olay, sorumlular hakkında kovuşturma açılması yoluyla yeterli
bir şekilde ele alınabilir."
59 Women on Waves / Portekiz (2009), a.g.e., not 26, paragraflar 28-29 ve 41-42. Aynı zamanda, kürtajı suç sayan mevzuatta
değişiklik yapılmasını teşvik etmek için protestoların organize edilmesiyle ilgilidir. Bu davada Mahkeme, AİHS Madde 10'un ihlal
edildiği sonucuna varırken AİHS Madde 11'e de atıfta bulunmuştur.
60 Örneğin, Taranenko / Rusya, Başvuru No. 19554/05, 15 Mayıs 2014, paragraf 91-93: 'Protestocuların davranışı, belirli bir derecede
rahatsızlık içermesine ve bir miktar hasara neden olmasına rağmen, şiddet teşkil etmemiştir (Steel ve Diğerleri / Birleşik Krallık,
Başvuru No. 24838/94, 23 Eylül 1998 tarihli karar ve Barraco / Fransa (2009), a.g.e., not 24).
61 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, halka açık bir yerde yapılacak bir gösterinin “sıradan yaşamı belirli bir düzeyde sekteye
uğratabileceğini” sık sık yinelemiştir. Örneğin bkz. Nurettin Aldemir ve Diğerleri / Türkiye , (Başvuru No. 32124/02, 32126/02,
32129/02, 32132/02, 32133/02, 32137/02 ve 32138/02, 18 Aralık 2007, paragraf 43; Körtvélyessy / Macaristan, Başvuru No.
7871/10, 5 Nisan 2016), paragraf 28. Ayrıca bkz. Fn.3'te askeri tesislerin önündeki barikatlarla ilgili Alman Federal Anayasa
Mahkemesi kararı, BVerfGE 69, 315 (360). "Oturma eylemi yaparak engellemede bulunulması, yalnızca zor kullanarak baskı yapmakla
suçlanmalarından ötürü bu temel hakkın kapsamı dışında değildir." Daha fazla bilgi için bkz. Peter Quint, a.g.e., not 28. Ayrıca bkz.
Annenkov ve Diğerleri / Rusya, (2017) , a.g.e., not 48, paragraf 124-126. Burada Mahkeme, şiddet içerdiği iddia edilen herhangi bir
davranışın, bir toplantının Madde 11'deki koruma kapsamından çıkarılması açısından yeterli olabilmesi için, belirli bir nitelik veya
derecede olması gerektiğini vurgulamıştır.
55