- 67 -
CDL-AD(2019)017rev
(Örneğin, sıfırın altındaki sıcaklıklarda tazyikli su asla kullanılmamalıdır; kimyasal maddeler
kapalı alanlara salınmamalıdır).347
183. Barışçıl olmayan toplantılar bağlamında dahi diğer hakları koruma görevi Bir
toplantıyı düzenleyenler ve toplantı katılımcıları, toplantının niteliği ne olursa olsun diğer insan
haklarından yararlanmaya devam eder. Bu nedenle, kolluk kuvvetleri, bir toplantıda şiddete
başvurulsa bile bu diğer hakları korumakla görevlidir. Bu, bizzat barışçıl olmayan ve bu nedenle
barışçıl toplanma haklarını kaybedebilecek organizatörler veya katılımcılar için bile
geçerlidir.348 Yine de yaşam hakkı, işkence veya kötü muameleye tabi tutulmama hakkı ve
gözaltına alınmaları veya tutuklanmaları durumunda özgürlük hakkına ilişkin ek haklar gibi
diğer tüm haklardan yararlanmaya devam etmektedirler.
184. Müdahale aralığı ve yeterli ekipman. Orantılılık ilkesi temelinde, hükümetler bir dizi
müdahale yöntemi geliştirmeli ve herhangi bir duruma uygun yanıtları mümkün kılmak için kolluk
kuvvetlerine çeşitli türlerde ekipman sağlamalıdır. Bunlar, ölümcül olacak şekilde tasarlanmamış ve
kolluk personelinin kamu düzeninin sağlanmasını kolaylaştırmak için gerekli asgari gücü
uygulamasına izin veren, kalabalık grup kontrolüne uygun silahları içermelidir.349 Kolluk kuvvetlerine
her türlü silah kullanma ihtiyacını azaltmak için kalkanlar, kasklar, yangına dayanıklı giysiler, kurşun
geçirmez yelekler ve kurşun geçirmez ulaşım araçları gibi kendini savunma ekipmanı sağlanmalıdır.350
Tüm ekipman ve silahlar, tam olarak işlevsel olmalı ve toplantılar veya protestolar bağlamında
kullanılmadan önce kapsamlı bir şekilde test edilmelidir. Üçüncü kişilere yönelik riskleri ve
uygulamada kötüye kullanımı veya istismarı önlemek için gerekli tedbirler alınmalıdır.
185. Yetkililerin bir toplantıda kargaşayı ele almaları için özel araçlar. Kolluk
görevlilerinin bir toplantıda kargaşa çıktığında kontrolü sağlamak veya kontrolü yeniden ele
almak için kullanabilecekleri özel araçlarla ilgili aşağıdaki iyi uygulama rehberi, ulusal kolluk
kurumlarının gelişen uygulamalarına dayanmaktadır:
• Biber gazı veya elde kullanıma yönelik diğer tahriş edici kimyasallar, yalnızca süjenin
davranışının kamu düzeni veya kolluk görevlilerinin kişi dokunulmazlığı açısından ciddi bir
risk oluşturduğu durumlarda kullanılmalıdır.351 Bunlar kullanılırsa, akabinde dekontaminasyon
prosedürleri derhal uygulanmalıdır;
• Plastik mermi, enerjisi azaltılmış mermi (AEP), tazyikli su, güç içeren diğer kalabalık grup
kontrol yöntemlerinin kullanımı (kaç plastik mermi/göz yaşartıcı gaz fişeği/ vb. atıldığı) sıkı
bir şekilde düzenlenmeli ve kaydedilmelidir;352
• Göz yaşartıcı gaz fişekleri asla doğrudan bir kişinin üzerine ateşlenmemelidir;353
• Elektrik şoku veren silahlar, yalnızca cana kasteden gerçek ve acil bir tehdit veya ciddi
Toplantılarda Kolluk Uygulamalarına Dair AGİT/DKİHB İnsan Hakları El Kitabı, 2016, s. 77-81.
BM Özel Raportörleri Ortak Raporu (2016), A/HRC/31/66, a.g.e., not 52, paragraf 9.
349 Örneğin bkz. Şimşek ve Diğerleri / Türkiye, Başvuru No. 35072/97 ve 37194/97, 26 Temmuz 2005), paragraf 111.
350 Aynı yerde, paragraf 91. Güleç / Türkiye (1998), a.g.e., paragraf 71, not 131'de Mahkeme, gösterinin barışçıl olmadığını kabul
etmiştir (Mülke verilen zarar ve jandarmaların maruz kaldığı yaralanmalarla kanıtlanmıştır). Ancak Mahkeme, “[J]andarmalar;
copları, kalkanları, tazyikli suları, plastik mermileri veya göz yaşartıcı gazları olmadığından çok güçlü bir silah kullandılar" ifadelerine
yer vermiştir. Bu teçhizatın eksikliği daha da anlaşılmaz ve kabul edilemez bir durumdur, zira il ... olağanüstü hal ilan edilen bir
bölgede yer almaktadır." [vurgu eklenmiştir]. Ayrıca bkz. Kolluk Kuvvetlerinin Güç ve Ateşli Silah Kullanmasına İlişkin BM Temel
İlkeleri, a.g.e., not 347, İlke 2.
351 Bkz. Grămadă / Romanya, Başvuru No. 14974/09, 11 Şubat 2014 (yalnızca Fransızca), paragraf 70. AİHS Madde 3'e aykırı olarak
zaptedilen kişiye karşı biber gazı kullanımı hakkında Ali Güneş / Türkiye, Başvuru No. 9829/07, 10 Nisan 2012; barışçıl
protestoculara karşı biber gazı kullanımına ilişkin İzci / Türkiye, Başvuru No. 42606/05, 23 Temmuz 2013; ve Göz yaşartıcı gazın
silah olarak kullanılmasına ilişkin olarak Ataykaya / Türkiye, Başvuru No. 50275/08, 22 Temmuz 2014.
352 Ciddi Toplumsal Kargaşa Durumlarında Enerjisi Azaltılmış Mermiler Sorunu, Bu Mermilerin Konuşlandırılması ve Kullanımı ile
ilgili olarak Kuzey İrlanda Polis Teşkilatı tarafından yayınlanan ilgili kılavuza bakınız; şu adreste mevcuttur:
<https://www.psni.police.uk/globalassets/advice--information/our-publications/conflict-management-manual/chapter_14_-_aep
public_disorder_.pdf>. Bu belge, "AEP'nin bir kitle kontrol teknolojisi olarak kullanılmak üzere tasarlanmadığını, ancak bu tür
saldırganlar kendi başlarına veya bir grubun parçası olarak hareket etseler de memurların bireysel saldırganlarla karşı karşıya kaldığı
durumlarda daha az ölümcül bir seçenek olarak kullanması için tasarlandığını belirtir." (paragraf 2(4)(a)). Ayrıca bkz. Polis Şefleri
Derneği (ACPO) Enerjisi Azaltılmış Mermi (AEP) Kılavuzu (Değişiklik, 16 Mayıs 2005), şu adresten ulaşılabilir:
<http://www.serve.com/pfc/policing/plastic/aep.pdf>.
353 Abdullah Yaşa ve Diğerleri / Türkiye, Başvuru No. 44827/08, 16 Temmuz 2013, paragraf 42: “Somut olay, göstericilere karşı
yalnızca “göz yaşartıcı gaz” kullanımıyla değil, aynı zamanda göz yaşartıcı bomba atılmasıyla da ilgilidir. Esasen, bir fırlatıcı
aracılığıyla bomba atmak, somut olayda olduğu gibi ciddi yaralanmaya neden olma veya el bombası fırlatıcısının yanlış kullanılması
durumunda gerçekten birini öldürme riski oluşturur."
347
348