D İ N , TO P LU M S A L C İ N S İ Y E T V E K Ü LT Ü R E O D A K L A N A R A K D E R S K İ TA P L A R I N I N İ Ç E R İ Ğ İ N İ N K A P S AY I C I H A L E G E T İ R İ L M E S İ Tablo 1: Kapsayıcı bir dil kullanmak Yazarlar ders kitaplarını yazarken veya gözden geçirirken dilin hangi yönlerinden haberdar olmalıdır? TAVSİYELER VE ÖNERİLEN YAKLAŞIMLAR ÖNERİLEN UYGULAMALAR VE / VEYA UMUT VEREN UYGULAMALARDAN ÖRNEKLER İNANÇLAR VE DÜNYA GÖRÜŞLERİ HAKKINDA BİLGİ Görünürde tarafsız olan ancak bir toplumun, dinin veya diğer grupların aşırı basit şekilde temsil edilmesine neden olan aşırı genel terimlerden kaçının. Bir grubu diğerine düşüren uygulamalar hakkında genellemeler yapmaktan kaçının Niteleyicileri genelleme yapmadan kullanın. Örneğin, tüm Hıristiyanların Paskalyadan önce oruç tuttuğunu belirten “Hıristiyanlar Paskalyadan önce oruç tutarlar” ifadesi yerine “Bir çok Hıristiyan Paskalyadan önce oruç tutar” ifadesini kullanın. KAVRAMLARIN, TERİMLERİN KULLANIMI Kavramların ve terimlerin ülkedeki çeşitliliği gösterdiğinden emin olun. Belirli terimlerin etimolojisini inceleyin. Dilin tarihi kavramları, terimleri ve bunların nasıl evrildiğini açıklamak için ele alınmalıdır. • Bir ulusun nasıl oluştuğunu inceleyin: “Vatandaş” terimi hem erkekleri hem de kadınları kapsıyor mı? Eğer kapsamıyorsa, neden kapsamıyor? Hem kadınlar hem de erkekler bir sosyal sınıfa ait oldukları ve belirli bir zamanda yaşadıkları için, ne tür bireylerin tasvir edildiğini doğrulamak önemlidir. ZORLU SORULAR VE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR • Tek tip bir kültür görüşünden kaçınmak için halklar, kültürler ve dillerden bahsederken için çoğulları kullanın. Örneğin, “yerli halklar”. • Ülkenin Anayasasında “Çok Uluslu Devlet” ifadesi kullanılmışsa, bunu dikkate alın • Ya da başka bir ülkenin Anayasal çerçevesi dikkate alınabilir: Madde 32 dillerle ilgili olarak “ (... ) Devlet bölgelerdeki dillere ulusal kültürel hazineler olarak saygı gösterecek ve bunları koruyacaktır.” (UNESCO Eğitim Hakkına İlişkin Veritabanı). • Örneğin şu incelenebilir: Bir kelime hangi dilden geliyor? Bir terimin neden yabancı bir dilden türetilmiş bir etimolojisi vardır? Başka dillerden neler ödünç alınmış ve dilsel etkiler nedir? Neden “demokrasi” kelimesi çok farklı geçmişlere sahip ülkelerde kullanılıyor? CİNSİYETÇİ TERİMLERİN KULLANIMI KALIPYARGILARA DAYANAN VE TARAFLI TERİMLER 1 Varsa hem dişil hem de eril terimleri içeren unvanları kullanın. 2 Mümkün olduğunca erkekleri veya kadınları sistematik olarak belirli bir rol veya işlevle sınırlamayan terimler, isimler kullanın. Hiyerarşilerin ve ayrımcılığın bazı terimlerle aktarıldığını unutmayın. • Unvanlarda ve mesleklerde eril ve dişil terimleri değişimli olarak kullanın. Örneğin, iş kadını, iş adamı, bilim adamı, bilim kadını sözcüklerini değişimli kullanın. • Moda tasarımcısı, aşçı, anaokulu öğretmeni olan erkekleri, doktor, işçi veya bilimadamı olan kadınları gösterin. • Bir zamanlar “ilkel veya barbar” olarak tanımlanan kültürlerin şimdi nasıl küresel bir tanınırlığa kavuştuğu üzerinde durun. • “Din” ile «köktenciliği” birbirine karıştırmak gibi belirsizliklerden ve aceleci genellemelerden kaçınan kesin bir terminoloji kullanın. 15