Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu
Metodoloji
Eşit Haklar İçin İzleme Derneği (ESHİD), barışçıl toplantı ve gösteri hakkını 2015 yılının
Ekim ayından beri izlemektedir. Bu rapor, bir önceki raporun1 devamı niteliğinde olup
Ocak 2017- Aralık 2017 arasında yapılan izleme çalışmasında elde edilen verilerden oluşmaktadır. İzleme ve raporlama çalışması toplantı ve gösteri hakkına ilişkin Türkiye’deki
mevzuatın uluslararası standartlara göre değerlendirilmesi, uygulamada ortaya çıkan sorun alanlarının belirlenmesi ve yaşanan hak ihlallerini ortaya koyarak; yasa yapıcılar ve
kamu otoritelerine yol gösterici olmayı, ilgili mevzuatın ve pratikteki uygulamalarının
uluslararası insan hakları hukuku standartlarına uygun hâle getirilmesine katkı sunmayı
hedeflemektedir. Raporda yer alan veriler toplantı ve gösteri hakkı ile ilgili yerel ve ulusal yazılı basın ile internet medyasında yer alan haberlerin taranması, ilgili kurumlara
yapılan bilgi edinme başvuruları, resmi istatistikler, dava izleme, ulusal ve uluslararası
mekanizmalar ve mahkemeler tarafından alınan kararların taranması ile elde edilmiştir.
Medyadan elde edilen verilerin mümkün olduğunca başka kaynaklardan da doğrulanmasına özen gösterilmiştir. İzleme ve raporlama çalışması yapan sivil toplum örgütlerinin
en önemli problemlerinden biri ayrıntılı ve güvenilir veriye ulaşamamaktır. Bu raporlama
çalışmasında da Adalet Bakanlığı istatistiklerinin yeterli ayrıntıya sahip olmaması, toplantı ve gösteri hakkı ile ilgili haberlerin medyada oldukça az yer alması, yapılan sınırlı
sayıdaki haberde ise olayın detaylarına ilişkin eksiklikler veri toplamamızı etkileyen en
önemli problemler olmuştur. 2017 yılında toplantı ve gösterilerin yasaklanması ya da engellenmesi neredeyse rutin bir uygulama haline gelmiştir. Medya kuruluşlarına yansıyan
haberlerin sayısında bir önceki izleme dönemine (Ekim 2015 - Kasım 2016) göre belirgin
bir düşüş gözlemlenmiştir. Toplantı ve gösteriler, ancak çok sayıda kişinin gözaltına alındığı ya da güvenlik güçlerince orantısız müdahaleler yapıldığı takdirde haber olabilmiştir.
Bu durumun nedenlerinden birisi Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) ile ulusal ya
da yerel pek çok yayın organının kapatılması ve internet haberciliği yapan haber sitelerine yönelik çok sayıda erişimin engelleme kararı alınmış olmasıdır. İkinci neden ise
medya kuruluşlarının siyasi araçlar şeklinde konumlanmasıdır. Medyada yer alan haber
sayılarındaki azalma verilere erişimi de zorlaştırmıştır. Raporumuzda yer alan bilgiler bu
sınırlılıklar içinde elde edebildiğimiz verilerden oluşmaktadır. Bu nedenle, raporun hiçbir
durumda Türkiye’deki tüm durumu yansıttığı varsayılamaz.
Çalışmanın sürdüğü bir yıl boyunca izleme ağında yer alan Türkiye’nin çeşitli illerinden baroların ilgili komisyonlarından hukukçular, sivil toplum örgütleri ve sendikalarla
koordinasyon hâlinde çalışılmıştır. Toplantı ve gösterilerin düzenleyicileri ve katılımcıları
hakkında açılan davalarla ilgili verilere ve yerelde meydana gelen ihlal verilerine izleme
ağında yer alan örgütler aracılığıyla ulaşılmıştır. Toplanan veriler SPSS programında analiz edilmiştir.
ESHİD, bu çalışma kapsamında elde ettiği verileri Twitter’da @toplantigosteri sosyal
medya hesabı üzerinden kamuoyuna duyurmuş, aynı zamanda ihlal bulgularını içeren
üçer aylık bültenleri de kamuoyuyla paylaşarak ihlalleri görünür kılmaya çalışmıştır.
1 Bkz. Eşit Haklar İçin İzleme Derneği, Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu: Ekim 2015- Kasım 2016. http://www.
esithaklar.org/wp-content/uploads/2017/03/Toplant%C4%B1-G%C3%B6steri-Hakk%C4%B1-Raporu.pdf
8