SEÇMELİ DİN DERSLERİ VE KİTAPL ARI HAKKINDA iNSAN HAKL ARI TEMELLi BiR DEĞERLENDiRME
3. Seçmeli Din Dersleri Kitapları Uluslararası
İnsan Hakları Standartları Özelde Toledo
Klavuz İlkeleriyle Uyumlu mudur?
Toledo Klavuz İlkeri’ne göre din eğitim ve öğretiminin hassas, dengeli, kapsayıcı, doktriner olmayan, yansız olmasının yanı sıra insan hakları ilkelerini esas alan nitelikler
taşıması gerekmektedir. Bu ilkeler dışında Toledo Kılavuzu’nda bireylerin bir dine veya
inanca inanma/bağlı olma haklarına saygı ve hoşgörü tutumunun kazandırılması; dinler
ve inançlarla ilgili konuların insan hakları ve barış gibi daha geniş kapsamlı konularla
ilişkilendirilmesi; farklı dinler ve inanç sistemleri ve bunların içindeki çeşitlilik hakkında temel bilgi sahibi olunması; tarih ve tarihsel gelişmeleri farklı bakış açılarıyla
görme biçimlerinin var olduğunun algılanması; kişinin hayatında dinsel veya felsefi
inancın önemli olduğunun kavranması; farklı dinler ve inançlar arasındaki benzerlik
ve farklılıkların algılanması; dinsel topluluklar ve üyelerine ilişkin olumsuz basmakalıp
tipler hakkında bilgi sahibi olarak bunların fark edilmesi ve sorgulanması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca ҫocukların ve ailelerinin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne saygı
gösterilmesi en temel insan haklarından birisi olup, bu hak ve özgürlüğün din eğitim ve
öğretiminde sürekli göz önüne alınması gerekmektedir.
Bu bölümde, yukarıda da belirtildiği gibi Toledo Klavuz İlkeleri ışığında ortaokul ve
ortaöğretim boyunca müfredatta olan seҫmeli din derslerine ait bütün kitaplar incelenecek, özellikle de aşağıda belirtilen üҫ ana unsura sıklıkla yer verilecektir.
95
Kapsayıcı
18. Milli Eğitim Şurası’nda Anayasa’nın 24. maddesi gereğince isteyen anne ve babaların çocuklarının ahlaki ve manevi değerlerini geliştirmelerine yardımcı olmak amacıyla
seçmeli din eğitimi verilebilmesi için düzenlemeler yapılması gerektiği kararı alınmıştır.
Bu kararda din eğitimi denirken sadece İslam dini kastedilmemektedir. Bu anlamda,
seçmeli din dersi olarak okutulan derslerde sadece İslam dininin öğretilip öğretilmediği
bu raporda detaylı bir incelemeye tabi tutulacaktır. Özellikle, bu noktada Temel Dinî
Bilgiler dersinin neden sadece İslam dininden bahsettiği, sorulması gereken bir sorudur? Peygamberimizin Hayatı dersi kitaplarında tabii ki dersin içeriği itibariyle Hz. Muhammed’in hayatının ağırlıklı olması anlaşılır olmakla birlikte, başka peygamberlere de
değinilip değinilmediği incelenecektir. Kur’an-ı Kerim dersinde de başka dinlerin kutsal
kitaplarına değinilip değinilmediği yakın bir incelemeye tabi olacaktır.
Bunun dışında bu raporda, söz konusu derslerdeki “milli değerler” ve “milli birlik ve
beraberlik” vurgusuyla sadece Müslüman ve Türk kimliğinin ana özne olduğu bir “milli
kültür”ün mü yerleştirilmeye ҫalışıldığı ve özetle bu kimliğin kapsayıcı olup olmadığı
sorgulanacaktır.
96
95 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi İnanç Özgürlüğü Uzmanları Danışma Kurulu, “Toledo Guiding Principles on Teaching about Religions and Beliefs in Public Schools [Devlet Okullarında Dinler ve İnançlar
Hakkında Öğretim Üzerine Toledo Kılavuz İlkeleri]”, 2007, https://www.osce.org/files/f/documents/c/e/29154.pdf, erişim tarihi
11 Şubat 2021.
96 Bu ilkeler için bkz. Mine Yıldırım, “2011-2012 Ögretim Yılında Uygulanan Din Kültür ve Ahlak Bilgisi Dersi Programına İlişkin
bir Değerlendirme”, ERG Yayınları, İstanbul, ss. 8-10.
44