SEÇMELİ DİN DERSLERİ KİTAPLARI ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI STANDARTLARI ÖZELDE TOLEDO KLAVUZ İLKELERİYLE UYUMLU MUDUR? lümanların diğer din ve inançlardan insanlara nasıl davranması noktasında herhangi bir açıklama yapılmamaktadır. Kullanılan dilin ve söylemlerin yansız ve kapsayıcı olması gerekmektedir. Dördüncü ünite “Nezaket” başlığını taşımaktadır. Hz. Muhammed’in, “İçinde can taşıyan hiçbir şeyi hedef yapmayın!” (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 298) sözüne atıf yapılarak her türlü canlıya saygının ve sevginin gösterilmesi gerektiğinin belirtilmesi hümanist bir bakış açısıdır ki, uluslararası insan hakları hukukununda temel ilkeleriyle de uyumludur. Nitekim bu durum Toledo Klavuz İlkeleri’nde de belirtildiği gibi, din ve inançla ilgili konuların insan hakları ve barış gibi konularla ilişkilendirilmesi anlamında önemlidir. Ortaokul Temel Dinî Bilgiler (İslam II) kitabının birinci ünitesi “İslam ve Ahlak” üzerinedir. Bu başlık altında farklı surelerden örnekler verilerek Müslümanların babalarından, oğullarından, kardeşlerinden, eşlerinden hatta kendi canlarından daha çok Hz. Muhammed’i sevmesi gerektiği bildirilmiştir. Bu bölümde dört temel erdemden bahsedilmektedir: adalet, hikmet, iffet ve cesaret. Söz konusu erdemler toplumda iyi bireylerin yetişmesi için önemlidir. Bu erdemlere değinilmesi önemli olmakla birlikte, farklı din ve inançlarda da bu erdemlerden bahsedilip bahsedilmediğine değinilmesi yerinde olabilirdi ki, böylece diğer din ve inanç sistemlerinin de algılanılması noktasında katkıda bulunabilirdi. Ancak maalesef böyle bir bilgilendirmenin yapılmaması büyük bir eksikliktir. Haksız ve meşru olmayan yöntemlerle elde edilen mal ve kazançların da ahlak prensipleriyle uyumlu olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca yaşam hakkının kutsallığı vurgulanmıştır ve bu durum Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 2. ve Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmesi’nin (MSHUS) 6. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkıyla da uyumludur. İffet kavramı açıklanırken de başkalarının özel hayatına müdahale edilmemesi gerektiği belirtilmiştir ki, bu da AİHS’in 8. ve MSHUS’un 17. maddelerindeki özel yaşam hakkı kapsamında önemlidir. Bu durumlar tekrar din ve inaçların insan hakları konusuyla ilintilendirilmesi anlamında önemlidir. “İslam ve Temizlik” başlığı altında İslam medeniyetindeki çeşme, hamam, kuyu, sarnıç gibi yapıların İslam toplumunun temizliğe vermiş olduğu önemi gösterdiği belirtilmektedir. Bu yapılar sanki başka kültürlerde ve inançlarda yokmuş gibi anlatılmaktadır, halbuki haliyle diğer kültürlerde de vardırlar. Bu durum yansızlık ilkesiyle çelişmektedir. Bu bölümde ev, sokak, cadde, park, okul gibi ortak kullanım alanlarının da temiz tutulmasının hem insani hem de dini bir görev olduğunun belirtilmesi özellikle bugünlerde önemli bir konu olan çevre-insan ilişkisine önemli bir katkı sunmaktadır. Ayrıca kısaca da olsa Şafii mezhebine göre abdest alınırken neye dikkat edilmesi gerektiğinden ve hangi durumlarda abdestin bozulacağına da değinilmektedir; neden sadece bu mez107 108 109 110 111 112 113 107 A.g.k., s. 108. 108 Abdullah Açık, Ayse Macit, Dilek Menküç, Elif Emine Dirlik, Hatice Buşra Paksoy, Hulusi Yiğit, Muhammet Beyazal, “Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu-Temel Dinî Bilgiler (İslam II) Ders Kitabı”, Devlet Kitapları, Ankara, 2019, s. 20. 109 A.g.k., s. 27. 110 A.g.k., s. 28. 111 A.g.k., s. 29. 112 A.g.k., s. 46. 113 A.g.k., s. 48. 47