IV. ODIHR Seçim Gözlemi ve Ulusal Azınlıklar Seçmen kütükleri analiz edilirken aşağıdaki sorular dikkate alınmalıdır: Seçmen kaydı için hangi sistem kullanılmaktadır? Sistem aktif mi pasif mi?79 Dönemsel mi sürekli mi?80 Sistem ulusal azınlıkların seçimlere kaydını ve katılımını etkiliyor mu? Daimi ikamet kaydı veya adres kaydı seçmen kaydı oluşturmak için bir önkoşul mu? Seçmen kaydı yaptırmak için hangi kimlik belgelerine ihtiyaç var? Ulusal azınlık gruplarına seçmen kayıt süreciyle ilgili yeterli bilgi sağlandı mı? Bu bilgiler azınlık dillerinde mevcut mu? Herhangi bir azınlık grubu seçmen olarak kaydolma veya yurttaşlık alma konusunda sorun yaşadı mı? Yaşadıysa bu sorunlar yasal, idari veya siyasi problemler miydi? Yetkililer olası eksiklikleri gidermek için iyi niyetli bir çaba gösteriyor mu? Seçmen kayıt sürecinde ulusal azınlıkların temsili açısından mevcut boşlukların siyasi sonuçları ne olabilir? 5. Yurttaş ve Seçmen Eğitiminin Değerlendirilmesi Ulusal azınlık uzmanı, siyasi uzman ve medya uzmanı ulusal azınlıkların seçmenleri ve adayları tarafından erişilebilir yurttaş ve seçmen eğitimlerini değerlendirmelidir. Uzmanlar özellikle ulusal azınlık topluluklarına yönelik bir seçmen eğitim kampanyası düzenlenip düzenlenmediğini tespit etmeli ve seçim materyalleriyle seçmen eğitimi materyallerinin azınlık dillerinde ne derece sağlandığını tespit etmelidir. Bazı ulusal azınlık gruplarında daha düşük okuryazarlık oranları görülebilir. Seçmen eğitimi kampanyaları değerlendirilirken bu husus da dikkate alınmalıdır. Seçmen eğitimi ile ilgili olarak aşağıdaki sorulara yanıt verilmelidir: Kanuna göre seçimden sorumlu organların veya başka resmi kurumların seçmenleri seçim sürecinin tüm yönleriyle ilgili bilgilendirme yükümlülüğü var mı? Bu yükümlülük ulusal azınlıklar açısından da karşılandı mı? Ulusal azınlık mensubu ve daha ücra bölgelerde yaşayan kimseler de yurttaş ve seçmen eğitimi materyallerine erişebildi mi? Ulusal ve yerel medya kamuoyunu bilgilendirme sorumluluğunu yerine getiriyor mu? Medya tarafından yayınlanan seçmen eğitimi programları ülkenin her yerine ulaştı mı? Medya bu tür programları özel olarak ulusal azınlık dillerinde yayınladı mı? Ulusal azınlıkları temsil edecek olan aday adayları, adaylık ve kayıt prosedürleriyle ilgili yeterince bilgilendirildi mi? Seçmenlerin oy verme sürecini anlamamış olabileceğine işaret eden çok sayıda geçersiz oy var mıydı? Geçersiz oylar belli bir bölgede mi yoğunluktaydı yoksa belli bir topluluğu mu etkiledi? 79 Aktif bir kayıt sisteminde seçmen listesine eklenme veya çıkarılma sorumluluğu seçmene aittir. Pasif sistemde ise seçmen listesini oluşturmak idarenin sorumluluğundadır. 80 Dönemsel seçmen listeleri belirli bir seçim için oluşturulur ve gelecekte kullanılmak üzere güncellenmez veya korunmaz. Sürekli listeler ise saklanır ve seçmen kayıtlarından sorumlu kurumlar tarafından sürekli güncellenir. 43