Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu tına almaktadır. Toplantının barışçıl niteliğinin belirlenmesinde ise yasal izin alınıp alınmadığı, yasal gösteri mekanlarında yapılıp yapılmadığını değil; şiddet veya şiddet çağrısı içerip içermediği belirleyici kriter olarak kabul edilmektedir. Sözleşmelerdeki koruma, barışçıl olmak kaydıyla gösterilerde toplumun çoğunluğunu, hükümeti ya da kamu yetkililerini rahatsız edici ifadeler kullanıldığı, ayrılıkçı düşüncelerin savunulduğu durumları da kapsamaktadır. Birey ve gruplar yanında, kayıt dışı oluşumlar ve tüzel kişiliklerin de düzenleyecekleri barışçıl gösteriler güvence altına alınmaktadır. Son olarak sözleşmeler devletlerin barışçıl gösterileri kolaylaştırma ve koruma yükümlülüğüne vurgu yapmaktadır. Türkiye’de Durum Barışçıl toplantı ve gösteri hakkına getirilen yasal sınırlamalar ve gösterilere müdahalelerdeki orantısızlık uzun yıllardır tartışma konusudur. 1983 tarihli 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu (TGYK)’nda 1998, 2002, 2003, 2008, 2010, 2014 ve 2015 yıllarında kanunun toplam 21 maddesinde değişiklik yapılmıştır. Yapılan 7 değişiklikten 4’ü Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) ile tam üyelik müzakerelerinin başladığı 2005 yılından sonraki yıllarda yapılmasına rağmen uluslararası standartlara uyum sağlanamamıştır. Mevzuatın AİHS ile uyumlu hale getirilmesi konusunda AB ilerleme raporlarında da öneriler ve uygulamaya ilişkin eleştiriler yer almaktadır. 2014 Türkiye İlerleme Raporu’nda; “Toplanma özgürlüğüne ilişkin olarak, Anayasa ile vatandaşlara, önceden izin almadan, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı tanınmaktadır fakat mevzuat ilgili makamlara geniş bir takdir yetkisi sağlamakta ve bu özgürlüğü, uygulamada önemli ölçüde kısıtlamaktadır.”4 “Toplanma ve gösteri hakkına ve kolluk görevlilerinin toplumsal olaylara müdahalede bulunmalarına ilişkin Türk mevzuatının ve bu mevzuatın uygulanmasının Avrupa standartları ile uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Gösterilere katılanları dağıtmak için güç kullanılmasında benimsenen temel kriter gösterinin barışçıl olmayan niteliğinden ziyade kanuna aykırı olmasıdır; bu durum AİHM içtihadına uygun değildir.”5 AİHM, birçok davada Türkiye’nin sözleşmeyi ihlal ettiğine karar vermiştir. AİHM tarafından 2007 tarihinde verilen Oya Ataman kararı sonrasında da benzer yeni ihlallerin devam etmesi üzerine, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi sistemik sorunlar olması durumunda aldığı izleme altına alma mekanizmasını Türkiye için uygulama kararı almıştır.6 Türkiye hükümeti 2014 Mart ayında Bakanlar Kurulu kararı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerin Önlenmesine İlişkin Eylem Planı’nı kabul etmiştir. Kabul edilen Eylem Planı’nda; Şiddete Teşvik Amaçlı Olmayan ya da İçeriğinde Şiddet Unsuru Barındırmayan Toplantı ve Gösteri Yürüyüşlerine Müdahale Edilmesi ve Yaptırım Uygulanmasının Önüne Geçilmesi başlığı altında • 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun AİHM içtihatlarında belirlenen standartlar doğrultusunda gözden geçirilmesi, • Bildirimsiz ve barışçıl gösterilere müdahalelere ilişkin AİHM içtihatlarında belirlenen standartlar konusunda kolluk görevlileri arasında farkındalık arttırıcı hizmet içi eğitimlere işlevsel şekilde devam edilmesi. • Toplantı ve gösteri yürüyüşü yapılacağına dair bildirim yapıldığında, kamu düzenini bozacak bir suç işleneceğine dair açık, somut ve yakın bir tehlike bulunduğunun 4 5 6 8 2014 İlerleme Raporu 2014 İlerleme Raporu Bakanlar Komitesi Oya Ataman Grubu davaları kararı (1179th meeting – 26 September 2013) https://wcd.coe. int/ViewDoc.jsp?p=&Ref=DEL1179&Language=lanEnglish&Site=CM&Lang=en&direct=true