rına güvenmesini ve bu sonuçları kabul etmesine katkı sağlayacak “oy kullanma ve oy
sayma süreçleri için bağımsız bir inceleme yapılmasını”277 önermiştir.
G. Seçim adaleti
128. Adil yargılanma hakkı (Kişisel ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi, 14. Madde) ve
etkili bir çözüme başvurma hakkına (a.g.y, 2. Madde (3)) uygun olarak, seçim sonuçlarına itiraz etme ve mağdur tarafların tazmin edilme hakları sağlanmalı ve yasalarda belirtilmelidir (bkz. 3. Bölüm).278 Seçmenlerin seçim süreçlerine güven duyması için bağımsız
bir adli incelemeye veya diğer şikayet ve temyiz süreçlerine ve denetim usullerine erişimleri sağlanmalıdır.279
129. Mevcut inceleme yöntemlerinin ve bu incelemeyi gerçekleştirecek bağımsız ve tarafsız
yargı organının yetkilerinin kapsamı yasal çerçevelerle belirlenmelidir. İncelemenin çoklu seviyelerinin mevcut olduğu durumlarda bu seviyeler mevzuatta açıkça belirtilmelidir. Seçim yasaları hızlı, yeterli ve etkili olan ve seçim takvimi içinde yürürlüğe konabilir
çözümler sunmalıdır.280 Engelli kişilerin adalete erişimini garanti altına almak için usule
uygun düzenlemeler yapılmalıdır (Engelli Kişilerin Haklarına İlişkin Sözleşme 13. Madde). Diğer dışlanmış grupların ve kadınların adalete erişimi garanti altına alınmalıdır.281
H. Suçlar, cezalar ve düzenin sağlanması
130. Ulusal yasal çerçeve ve politikalar, seçim sürecini, zorlama, yolsuzluk, resmi görevi kötüye kullanma, engel olma, gözdağı verme ve cinsel şiddet dahil olmak üzere diğer tüm
istismarcı müdahaleden ve şiddetten korumalıdır.282 Adalet sağlanırken kovuşturma,
prosedür ve ceza süreçlerinde insan hakları hakkındaki uluslararası standartlara saygı
göstermelidir.283
131. Oy kullanma noktalarında barışı ve düzeni sağlamak üzere verilecek kararlar, polis,
kolluk veya askeri personelin varlığının gözdağı verici etkisi ile güvenliği sağlama endişesinin arasında bir denge kurmalı ve toplumsal cinsiyete duyarlı olmalıdır. Bu gibi karar277. İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 25 (1996), para. 20.
278. A.g.y. ve İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 31 (2004), para. 15. Ayrıca bkz. Delgado Burgoa - Bolivya
Çokuluslu Devleti, para. 13; ve Sinitsin - Belarus, para. 7.3. Ayrıca bkz. CCPR/C/LBR/CO/1, para. 44–45.
279. İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 25 (1996), para. 20; ve Katashynskyi - Ukrayna, para. 7.2 (bağımsız
bir adli incelemeye erişimin yokluğu).
280. Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 46.
281. Kadınlara Yönelik Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi, genel tavsiye No. 33 (2015).
282. İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 25 (1996), para. 11. Ayrıca bkz. A/HRC/14/24/Add.7, para. 90.
283. Bkz. BMİHYK, İnsan Hakları ve Adaletin Sağlanması: Hakimler, Savcılar ve Avukatlar için İnsan Hakları Üzerine Kolaylaştırıcı Rehberi, Uzman Eğitim Serisi No. 9/Add.1 (New York ve Cenevre, 2011).
60