Sözleşme’nin 29. Maddesi, taraf Devletlerin engelli kişilerin seçme ve seçilme haklarının garanti edilmesi de dahil olmak üzere siyasi ve kamusal yaşama başkaları ile
eşit koşullarda, etkili ve tam olarak katılabilmelerini sağlamasını gerektirmektedir. 29.
madde herhangi bir makul kısıtlama öngörmemekte ve herhangi bir engelli grubu için
herhangi bir istisnaya izin vermemektedir. Dolayısıyla, bireyselleştirilmiş değerlendirmelerin ardından getirilen kısıtlamalar da dahil olmak üzere algılanan veya gerçek bir
psiko-sosyal veya zihinsel engel temelinde oy kullanma hakkından mahrum bırakılma,
engellilik temelinde ayrımcılık teşkil eder.145 Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir
şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik rehber, Devletlerin başta zihinsel veya
psiko-sosyal engeli olan kişiler olmak üzere engelli kişilerin oy kullanma haklarından
yararlanabilmelerini sağlaması gerektiğini belirtmektedir.146 Engelli Kişilerin Haklarına
Dair Sözleşme, engelli kişilerin mahrem bir şekilde veya seçilmiş yardımcılar aracılığıyla
oy kullanma hakkından yararlanılabilmesi amacıyla seçim döngüsünün tüm aşamalarında erişilebilirlik veya makul kolaylıklar sağlanmasını tavsiye etmektedir.147 Bu doğrultuda, Devletlerin uygulamadan önce (ex ante) erişilebilirlik sağlama görevi vardır; yani
bir mekana girmek veya hizmet almak için bireysel bir talep almadan önce mekanın
veya hizmetin erişilebilirliğini sağlamaları gerekmektedir.148 Erişilebilir olmayan oylama süreçleri engelli kişilerin katılımına engel olmaktadır. Hukuki ehliyetin reddedilmesi
veya kısıtlanması, sıklıkla bazı engelli kişilerin başta oy kullanma hakkı olmak üzere
siyasi haklarının ellerinden alınmasını tetiklemektedir.149 Engelli Kişilerin Hakları Özel
Raportörünün raporunda, Devletlerin engelli kişilerin haklarını hem yasal olarak hem
de uygulamada kullanmaları noktasında hukuki ehliyetlerine yönelik her türlü ret ve
kısıtlamayı ortadan kaldırmaları gerektiğini vurgulanmıştır.150
76. İnsan Hakları Konseyi tarafından yetkilendirilen İnsan Hakları, Demokrasi ve Hukukun
Üstünlüğü Forumu,151 siyasi yaşamda yeterince temsil edilmeyen bir grup olan gençlerin siyasi katılımının152 ayrımcılık gözetilmeden ve engeli olan gençlere, genç kadın ve
145. Bujdosó vd. - Macaristan (CRPD/C/10/D/4/2011), para. 9.4 Ayrıca bkz. Engelli Kişilerin Hakları Komitesi,
Genel Yorum No. 1 (2014), para. 48. Engelli Kişilerin Hakları Özel Raportörü ayrıca “kimsenin yasal olarak veya
uygulamada engel gerekçesiyle siyasi haklarını kullanma konusunda kısıtlanmaması gerektiğini” düşünmektedir.” (A/HRC/31/62, para. 19).
146. Para. 38.
147. CRPD/C/GBR/CO/1, para. 61.
148. Engelli Kişilerin Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 2 (2014). Ayrıca bkz. Given - Avustralya (CRPD/C/19/D/19/2014), para. 8.5
149. Engelli Kişilerin Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 1 (2014), para. 48
150. A/HRC/37/56, para. 25.
151. İnsan Hakları Konseyi 26 Mart 2015 tarihinde alınan 28/14 sayılı karar ile insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü konularında çalışacak bir forum kurmayı kararlaştırmıştır. Forumun temel amaçları arasında “bu
alanlar arasındaki ilişki ve ilgili konulara diyalog ve işbirliğinin geliştirilmesi için bir platform sağlamak” ve “Devletlerin insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü güvenceye almaya yönelik çabaları noktasında en iyi
uygulamalar, zorluklar ve fırsatları tespit ve analiz etmek” sayılabilir (a.g.y., para. 1).
152. Genel Kurul da dahil olmak üzere çoğu Birleşmiş Milletler birimi gençleri 15 ila 24 yaş arasındaki nüfus kesimi olarak tanımlamaktadır.
37