sa veya diğer temel yasalarda yer almalıdır.217 Seçim süreçlerine ilişkin ön koşul haklara
-ifade, düşünce, bilgi, barışçıl toplanma, örgütlenme ve seyahat özgürlüğü ve ayrımcılık
yasağı, eğitim ve kişi güvenliği hakları- ilişkin yasal yetki de aynı şekilde ülkenin en temel
yasalarınca öngörülmelidir.
112. Hukuki kesinlik ve tahmin edilebilirliğin218 sağlanması ve takdir yetkisinin kötüye kullanılması veya ayrımcılık yaratan uygulamalar veya özgür ifade veya tam katılım haklarının ihlal edilmesi olasılıklarından kaçınmak için kanuni dil açık, kısa, öz ve yeterli seviyede özgül olmalıdır. Seçimlere ilişkin yasal çerçeve de ayrıca kadınların katılımını teşvik
etmeli, azınlık dillerinde ulaşılabilir219 ve engelli kişiler tarafından erişilebilir olmalıdır.220
113. Son olarak, Devletler seçimlerin kabul edilebilirliğini ve meşruiyetini güçlendirmek için
seçim haklarının uluslararası insan hakları hukukuna uygun bir şekilde ve kapsayıcı,
şeffaf ve katılımcı bir süreç aracılığıyla kullanılmasını sağlayacak etkili bir yasal çerçeve
geliştirmelidir.221 Buna yasal kesinlik ve tahmin edilebilirlik ilkelerine saygı gösterilmesi
de dahildir. Sivil toplumun katılımı, mevcut tüm yasal seçeneklerin belirli gruplara yönelik etkilerinin dikkate alınmasını sağlayabilir ve bu kuralların toplumun tüm üyeleri
tarafından sahiplenilmesini arttırabilir.222 Bu ise, seçim çerçeveleri ve usullerine ilişkin
anlaşmazlıkları azaltabilir ve gerilimlerden kaynaklanan seçimle ilgili şiddet ihtimalini
sınırlayabilir ve azaltabilir.
B. Seçim idare organları
114. Evrensel insan hakları belgelerinde seçim idare organlarına açık bir şekilde atıfta bulunulmamakla beraber, bunların insan haklarına saygılı seçim süreçlerini uygulama yükümlülüğü olduğu sonucuna Devlete yüklenen ve tüm devlet kurum ve kuruluşları için
geçerli olan insan haklarına saygı gösterme, koruma ve yerine getirmeye yönelik genel
yükümlülükten hareketle varılabilir.223 Seçim idare organları yapıları ve büyüklükleri bakımından değişkenlik gösterebilir. Bu tür organlar için - bağımsız, hükümete bağlı ve
karma olmak üzere – birkaç model vardır ve bunların her biri ülkenin kendi koşulları
ve mevcut ihtiyaçları da dahil olmak üzere pek çok faktöre bağlı olarak o ülkeye uygun
olabilir. Hangi modelin benimsendiği fark etmeksizin seçim idare makamlarının seçim
süreçlerinin dürüstlüğünü sağlaması beklenmektedir. Yeni kurulan bir seçim mercii için
217. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25 (1996), para. 5.
218. CERD/C/62/CO/1, para. 14 (“Komite seçim yasalarının yanlış yorumlanmasının etnik ve dinsel gruplar arasında gerilimin tırmanmasına sebep verdiğini endişe ile belirtmektedir”).
219. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 25 (1996), para. 12. Ayrıca bkz. CCPR/C/CYP/CO/4, para. 22.
220. CRPD/C/PER/CO/1, para. 45.
221. Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 30
222. A.g.y., para. 2.
223. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 31 (2004), para. 4.
53