24 saat süreyle kısıtlanabileceği hükmünü içeriyor. Bu hüküm, hem savunma hakkı kısıtlaması içermesi hem de işkence ve kötü muamele yasağına kapı aralayacak nitelikte olmasından dolayı hayli dikkat çekicidir. OLAĞANÜSTÜ HALİN NORMALLEŞTİRİLMESİ 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan darbe girişiminden kısa bir süre sonra, 21 Temmuz 2016 tarihinde Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edildi. Aynı gün Türkiye, BM Genel Sekreterliği47 ve Avrupa Konseyi’ne48 birçok temel hakkın askıya alındığını bildirdi. OHAL süresince, OHAL kararnameleri ile birçok yasada değişiklik yapıldı, bunların çok önemli bir bölümü kalıcı hale geldi. Kalıcı hale gelen değişikliklerin bir kısmı, savunma hakkını kısıtlayacak, dolayısıyla avukatlık mesleğinin icrası açısından zorluklar yaratacak türdendi. Dahası, OHAL’in 18 Temmuz 2018 tarihinde kalkmasından sonraki uygulamalar ve yapılan yeni yasal düzenlemeler bile OHAL zihniyetinin sürdüğüne işaret ediyor. Adil yargılanma hakkı, silahların eşitliği prensibi gibi ceza yargılamasında temel nitelikteki prensiplerin ihlalinin kapısını açan değişiklerin kısa bir özeti şöyle: ■ 676 sayılı Kanun Hakkında Kararname (KHK)49 ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 149/2 maddesi değiştirilerek “örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından yürütülen kovuşturmalarda, duruşmada en çok üç avukat hazır bulunabilir” kuralı getirildi. Bu kural, bazı davalarda sadece iddianamelerin bile yüzlerce sayfa olduğu, evrakın on binlerce sayfaya ulaştığı düşünüldüğünde, esasen hem savunma hakkını zedeleyen hem de avukatlık mesleğinin icrasını zorlaştıran özellikler içermektedir. ■ Yine 676 sayılı KHK ile CMK’nın 154. maddesine yeni bir fıkra eklendi. Bu fıkra, Türk Ceza Kanunu’ndaki (TCK) bir dizi suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti içinde işlenen uyuşturucu imal-ticaret suçlarında şüphelilerin, gözaltına alınmaları halinde avukatla görüşmesinin ■ KHK ile gelen bir önemli değişiklik de CMK’nın 188/1 maddesindeki kurala getirilen istisna oldu. Söz konusu madde, zorunlu müdafinin bulunmasını gerektiren durumları düzenliyor. Buna göre, dahil edilen istisna şu şekilde: “Müdafinin mazeretsiz olarak duruşmayı terk etmesi halinde duruşmaya devam edilebilir”. Böylece, avukat yokluğunda duruşmaya devam etmenin yolu açıldı. Bu istisna daha sonra, 696 sayılı KHK ile50 “mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi” şeklinde ek yapılarak genişletildi. ■ 694 sayılı KHK ile ise müdafinin yokluğunda hüküm verilmesinin de önü açıldı. CMK 216/3 fıkrasına göre, “Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir.” Bahsi geçen KHK ile fıkraya “Bu aşamada zorunlu müdafinin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez” şeklinde ek yapıldı.51 OHAL sona erdikten sonra bile, OHAL kararnameleri yoluyla daha başka kısıtlamalar ilan edildi ve daha sonra Parlamento tarafından kabul edildi. 29 Mart 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik,52 avukat-müvekkil görüşmesinin mahremiyeti ilkesini ve avukatın kanundan kaynaklanan sır saklama yükümlülüğünü ihlal eden, hukuki dayanaktan yoksun birçok hüküm içermekte. Yönetmeliğin 72. maddesi bu ihlali gösteren iki kritik hükme yer veriyor: ■ 72/2-d’ye göre, hükümlü müvekkili ile görüşmek için cezaevine gelen avukatlar, yanlarında getirdikleri belgelerin ve dosyaların savunmayla ilgili olup olmadığını yazılı olarak beyan edecek. Bunlardan “savunma ile ilgili” olanlar, kanun gereği asla incelenemeyecek. 47 C.N.580.2016.TREATIES-IV.4 (02.08.2016; Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi New York, 16 December 50 696 sayılı KHK 24 Aralık 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi: https://www.resmigazete.gov.tr/ 1966): https://treaties.un.org/doc/publication/cn/2016/cn.580.2016-eng.pdf eskiler/2017/12/20171224-22.htm 48 Genel Sekreter Türkiye’den Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin bir bölümünü geçici olarak askıya alma niyetine ilişkin 51 694 sayılı KHK 25 Ağustos 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi: https://www.resmigazete.gov. bir bildirim aldı (21.07.2016; Avrupa Konseyi): https://rm.coe.int/168071f08e tr/eskiler/2017/08/20170825-13.pdf 49 676 sayılı KKH 29 Ekim 2016 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi: https://www.resmigazete.gov.tr/ 52 Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (29.03.2020): https:// eskiler/2016/10/20161029-5.htm www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/21.5.2324.pdf 26 S AV U N M A S I Z YA R G I OL AĞANÜSTÜ HALİN NORMALLEŞTİRİLMESİ 27