2. Metodoloji ve Saha Araştırması
Türkiye’de ayrımcılığın potansiyel olarak faili ve mağduru olanların, bizzat
ayrımcılık hakkındaki deneyimlerini, duygularını, düşüncelerini öğrenmeyi ve
böylelikle ayrımcılıkla mücadelede işlevsel olabilecek kimi bulgulara ulaşmayı
hedefleyen bu araştırmada, nitel ve nicel araştırma teknikleri aşamalı olarak
birlikte kullanılmıştır.
İlk aşamada Türkiye genelini temsil eden 26 ile dağılmış 1064 kişilik bir örneklem nezdinde soru kağıdı uygulaması yoluyla genel eğilimlerin öğrenilmesi
öngörülmüştür. Hazırlanan soru kağıdının ilk bölümünde araştırma evreninde
yer alan kişilerin algılanan ayrımcılık pratikleri ve hedef aldığı gruplar hakkındaki görüşleri öğrenilmek istenmiştir. Bu çerçevede, “algılanan ayrımcılık”
kavramından hareketle oluşturulmuş iki ölçekten yararlanılmıştır: Bunlardan
ilki “Başlıca Ayrımcılık Deneyimleri” (Major Experiences of Discrimination)
ölçeği, ikincisi de “Gündelik Ayrımcılık Ölçeği”dir (Everyday Discrimination
Scale ).8 İlk soru seti, kişilerin işyerinde, okulda, oturduğu mahallede ve hizmet alırken kendilerine veya başkalarına dönük ayrımcılığı deneyimleyip deneyimlemediklerini öğrenmeye çalışmaktadır. Eğer deneyimlemişlerse kişilerden
bunların hangi neden(ler)e dayalı olduğunu söylemeleri istenmektedir. Burada
etnik köken, dini inanç/inançsızlık, mülteci/göçmen olmak, fiziksel ve/veya zihinsel engellilik, genç ya da yaşlı olmak, cinsiyet, cinsel kimlik9 (cinsel yönelim/
cinsiyet kimliği/cinsiyet ifadesi/cinsiyet özellikleri), siyasi görüş nedenlerine
bağlı olarak hangi tür ayrımcılıkların daha fazla öne çıktığı ve bunların nerede ve kimlere dönük daha yaygın uygulandığı öğrenilmek istenmektedir. Yararlanılan ikinci soru setinde ise gündelik hayatta deneyimlenen ayrımcılığın
davranışlarda nasıl ifadesini bulduğu ve bunun hangi ayrımcılık türüne dayalı
olarak açığa çıktığı sorgulanmaktadır. Yani gündelik insan ilişkileri sırasında
başkaları tarafından saygı görmemek, daha kötü hizmet almak, akıllı değilmiş
gibi, güvenilmez biriymiş gibi ve diğerlerinden daha aşağıdaymış gibi muamele görmek, aşağılayıcı lakaplarla çağrılmak ve hakaretamiz davranışlara maruz
kalmak, tehdide ya da tacize maruz kalmak pratiklerinin yaygınlığı ve nedenleri
öğrenilmektedir. Ayrımcılık pratiklerinin nedenleri olarak yine önceki soru setindeki ölçütler kullanılmıştır. Son olarak da “Başlıca Ayrımcılık Deneyimleri”
soru setinin genişletilmiş sürümü görüşülen kişilerin başlarına gelen ayrımcılık
deneyimlerinin sıklığını ölçmek için kullanılmıştır. Burada işyerindeki, okuldaki ve mahalledeki ayrımcılıkla ilgili soruların ��eşitliliği artırılırken bunlara
8 Bkz. Williams, D. R. “Measuring Discrimination Resource.”, Haziran 2016, <https://scholar.harvard.edu/
files/davidrwilliams/files/measuring_discrimination_resource_june_2016.pdf.>
9 Bu raporda Cinsel Kimlik; cinsel yönelim, cinsiyet kimliği, cinsiyet ifadesi, cinsiyet özellikleri terimleri için
ortak ifade olarak kullanılmıştır.
11