TÜRKİYE’DE ZORUNLU DİN EĞİTİMİ - DİN KÜLTÜRÜ AHLAK BİLGİSİ DERSİ VE KİTAPLARI HAKKINDA İNSAN HAKLARI TEMELLİ BİR DEĞERLENDİRME
ğerlendirmek için 5 Mart 2020 tarihinde toplanmış ancak 6 yıldır devam eden dosyaya
ilişkin karar alınmamış, başvurunun görüşülmesi ertelenmiştir.120 Başvuru, Din Kültürü
ve Ahlak Bilgisi dersinden muafiyet imkânı bulunmaması nedeniyle ebeveynin çocuklarının eğitim ve öğretiminin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama
hakkının; öğrencinin tabi olmadığını beyan ettiği bir dinin eğitimini almak zorunda
kalması nedeniyle din özgürlüğünün; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul
sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
4.1.2 Ulusalüstü Hukuki Mekanizmalar - AİHM Kararlarının İcrası
AİHM, 2007 yılında vermiş olduğu Hasan ve Eylem Zengin/Türkiye121 ve 2015 yılında
kesinleşen Mansur Yalçın ve Diğerleri/Türkiye122 kararlarıyla Türkiye’nin, AİHS 1 No’lu
Protokolü’nün eğitim hakkını koruyan 2. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir. Adı
geçen kararlarda, DKAB ders içeriğinin nesnel ve objektif niteliklere sahip olmadığı ve
eğitim sisteminin ebeveynlerin çocuklarını kendi dini veya felsefi görüşleri doğrultusunda yetiştirme hakkına saygı gösterme konusunda yapısal sorunlar içerdiği ve okullarda din eğitimi konusunda insan hakları standartlarıyla uyumlu bir reformun ivedilikle gerçekleştirilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir. AİHM’nin temel bulguları, DKAB
ders içeriğinin nesnel ve objektif niteliklere sahip olmadığı ve eğitim sisteminin ebeveynlerin çocuklarını kendi dini veya felsefi görüşleri doğrultusunda yetiştirme haklarına
saygı gösterme konusunda yapısal sorunlar içerdiğidir.
AİHM, benzer ihlallerin gerçekleşmemesi için alınması gereken genel önlemlere de işaret eder:
• Eğitim sistemi ve mevzuat AİHS ile uyumlu hale getirilmelidir.123
• Öğrenci ve ebeveynlerinin dini veya felsefi görüşlerini açıklamak zorunda kalmayacakları, ayrımcı olmayan bir muafiyet mekanizması ivedilikle düzenlenmelidir.124
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi125 Aralık 2019 tarihinde Alevi kararlarının uygulanmasını ele aldığı oturumda aldığı kararla zorunlu “din kültürü ve ahlak bilgisi” 2018
müfredatının Alevi inancıyla ilgili bilgiler içerdiğini ve ebveynlerin çocuklarının bu
derslerden muaf olması için hukuki yollara başvurabileceklerine ilişkin Hükümetin aktardığı bilgileri not ediyor. Fakat, bu önlemlerin AİHM tarafından ortaya konan tüm
meseleleri çözmediğini vurguluyor ve özellikle de ebeveynlerin dini veya felsefi inançlarını açıklama gerekliliğiyle ortaya çıkan ağır yükü ortadan kaldıran bir muafiyet prosedürü olmaması. Bu nedenle Hasan ve Eylem Zengin ve Mansur Yalçın ve Diğerleri
davalarını standart izlemeden nitelikli izleme prosedürüne geçirmeye karar verdi. Bu
nedenle yetkilileri 1 Haziran 2020 tarihine kadar “somut bir takvim içeren kapsamlı bir
eylem planı” hazırlamaya “kuvvetli bir şekilde teşvik etti”.
Türkiye Hükümeti, 4 Ocak 2021 tarihinde söz konusu kararların icrasıyla ilgili olarak
Bakanlar Komitesi’ne bir cevap sunmuştur.126 Bu cevapta, Türkiye’nin DKAB dersinde To120
121
122
123
124
125
126
36
Gazete Duvar, AYM, zorunlu din dersi itirazını erteledi, 5 Mart 2020.
Hasan ve Eylem Zengin/Türkiye, yukarıdaki dn. 3.
Mansur Yalçın ve Diğerleri/Türkiye, yukarıdaki dn. 3.
Hasan ve Eylem Zengin/Türkiye, yukarıdaki dn. 3 par. 84.
Mansur Yalçın ve Diğerleri/Türkiye, yukarıdaki dn. 3., par. 76, 77 ve 84.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin 3-5 Aralık 2019 tarihli 1362. toplantısında aldığı karar CM/Notes/1362/H46-32 .
Türkiye Hükümeti’nin Zengin Grubu kararlarına ilişkin olarak Bakanlar Komitesi’ne sunduğu 4 Ocak 2020 tarihli cevap.
https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680a0eca2