5. Deneyim ve Raporlamalar - Sonuç Göstergeleri Sonuç göstergeleri, belli bir bağlamda insan haklarından faydalanma durumunu gösteren bireysel ve kolektif kazanımları ve ihlalleri yansıtmaktadır.154 Sonuç göstergesi, çeşitli temel süreçlerin etkisini zaman içerisinde birleştirdiği için yavaş ilerleyen bir göstergedir. Süreç göstergesi, anlık değişiklikleri daha iyi yakalar. Örneğin, işkence veya zalimane, insanlık dışı veya küçültücü muameleyle ilgili raporlanmış vakalara ilişkin sonuçlar, soruşturma yürüten emniyet görevlilerini eğitmeyi amaçlayan süreçler, bunların davranışlarının gelişmiş hesap verebilirliğine ilişkin önlemler ve gözaltı koşulları ile ilişkili olabilir. Sonuç göstergelerinde istatistiki bilgiler de önemli veriler sunar. DKAB dersine ilişkin şikâyetlerin raporlanması, önemli zorluklar içeriyor. Çocuklar ve ebeveynler için kolayca erişilebilir şikâyet mekanizmaları bulunmuyor. Birçok ebeveyn ve çocuk, damgalanma ve ayrımcılığa uğrama riski nedeniyle şikâyette bulunmamayı tercih edebiliyor. Din veya inanç topluluklarının hepsi, bu konuda sistematik bir şekilde izleme gerçekleştirmiyor. Bu nedenle bu bölüm, bu konuda gerçekleştirilmiş araştırmalar ve raporlarla sınırlı tutulacak. 5.1. Çocukların Deneyimleri DKAB dersleri bağlamında çocukların deneyimleriyle ilgili araştırmalar yok denecek kadar azdır. “Eğitimde Çoğulculuk ve İnanç Özgürlüğü Araştırması” için çocuklarla yürütülen atölye çalışmaları ve birebir lise öğrencileriyle yapılan mülakatlar, okullardaki din dersleriyle ilgili deneyimleri ve sorunlara ilişkin olarak öğrencilerin görüşlerinin anlaşılmasına katkıda bulunuyor:155 • Çocukların zorunlu din dersleriyle ilgili dile getirdikleri sorunların başında, ders içerikleri ve okullarındaki altyapı eksiklikleri yer alıyor. Daha donanımlı, tartışmaya açık öğretmenler ve çocukların okul içerisinde karar alma mekanizmalarına katılabileceği bir sistem olması, önemli bir beklenti. • Mevcut haliyle156 zorunlu din dersleri çocukları memnun etmiyor. Dersler hakkında dile getirilen ortak eleştiriler şöyle: ezbercilik, eleştirel düşünceye yer vermemesi, dayatmacılık, müfredatın kısıtlılığı, esnek olmaması, öğretmenlerin ve kitapların yetersizliği. • Zorunlu din dersleri, Sünni dindar kesimden çocuklar tarafından yetersiz ve kendini tekrar eder nitelikte olması nedeniyle eleştirilirken, dindar olmayan ya da en az dini pratiklere sahip kesimden gelen çocuklarda TEOG’daki başarıyı etkilemesi ve ezbere dayalı olması nedeniyle eleştiriliyor. • Okullarda din eğitimi ve dini görünümler konusunda Alevi kesimden gelen çocukların okulda ve derslerde yaşadıkları olumsuz deneyimlerin oranı, diğer kesimlere kıyasla bir hayli fazla. Okullardaki mevcut din eğitimi müfredatı ve dini uygulamalar, Alevi öğrencilerde güçlü bir ayrımcılık hissiyatı yaratıyor. Bu ke154 BM, yukarıdaki dn. 16, s. 50 155 Genç, Ö., Taşkan, D., Tol, U., Yıldırım, M. Eğitimde Çoğulculuk ve İnanç Özgürlüğü – Yetişkinlerin ve Çocukların Gözünden Okullarda Din Dersleri ve Dinin Görünümleri, PODEM, 2016. 156 Bu araştırmanın 2017 yılındaki müfredat ve kitap değişikliğinden önce yapıldığı göz önünden bulundurulmalıdır. 55