HUKUK VE POLİTİKA ÇERÇEVESİ - YAPISAL GÖSTERGELER gruplardan, isterse yerli halktan olsun, tüm insanlar arasında dostluk ruhuyla, özgür bir toplumda, yaşantıyı, sorumlulukla üstlenecek şekilde hazırlanması. Burada ele aldığımız konu açısından Madde 30’un dini azınlıklara mensup çocukların kendi dinlerine inanma hakkından yoksun bırakılamayacağının ve devletlerin bu hakka müdahale etmeme hususunda negatif yükümlülük sahibi olduğunun altı çizilmelidir. Fakat devletlerin yükümlülükleri bununla sınırlı değildir; aynı zamanda, “Azınlık grubun kültürel kimliğini, dilini ya da dinini korumak için hem kendisinin hem de başkalarının hareketleri açısından pozitif önlemler alma yükümlülüğü getirir.”40 Türkiye Madde 29 ve Madde 30 ile ilgili olarak çekince koymuştur ve buna göre bu hükümleri, “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması’nın metnine ve ruhuna uygun olarak uygulama hakkını saklı tutmaktadır.”41 ÇHK, Türkiye’nin bu çekincesinin, Lozan Antlaşması çerçevesinde azınlık olarak tanınmayan gruplara mensup çocuklar üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini belirterek Türkiye’ye çekincesini geri çekme tavsiyesinde bulunmuştur.42 Çocuğun katılım hakkı DKAB dersleriyle ilgili olarak dikkate alınması gereken diğer bir çocuk hakkı, ÇHS Madde 12’de yer alır: Taraf Devletler kendi görüşlerini oluşturma kabiliyetine sahip çocuğun, bu görüşleri çocuğu etkileyen her türlü meselede özgürce ifade etme hakkını temin edecek, çocuğun görüşlerine, yaşı ve olgunluğuna uygun olarak gerekli ağırlık verilecektir. -Bu amaçla, çocuğun, özellikle çocuğu etkileyen her türlü adli ve idari işlemde, doğrudan veya bir temsilci ya da uygun bir organ aracılığıyla, ulusal yasaların usul kuralları ile uyumlu bir şekilde, kendini ifade etme fırsatı sağlanacaktır. Tüm çocukların düşüncelerinin dikkate alınma hakkı, ÇHS’nin temel değerlerinden birini teşkil eder ve ÇHK, bu maddenin yalnızca bir hak tesis etmediğini, aynı zamanda diğer tüm hakların yorumlanması ve uygulanmasında da dikkate alınmasının gerekliliğini vurgular.43 ÇHK bilhassa, genç kızlar ve erkekler ile dışlanmış ve dezavantajlı gruplara ait çocuklar da dahil olmak üzere, belli çocuk gruplarının bu hakkın gerçekleştirilmesinde özel engellerle karşılaştığına dikkat çeker.44 ÇHK’ye göre yaş ve olgunluğu değerlendirmede zorluklarla karşılaşıldığında dahi devletler, çocukları dinlenilecek bir grup olarak düşünmelidir ve çocukları dinlemek ve görüşlerini almak için ellerinden gelen tüm çabayı göstermelidir.45 Ayrıca, devletlerin çocuğun özgür bir düşünce oluşturmasını teşvik etme ve çocuğun katılım hakkını kullanmasına olanak tanıyan bir ortam sağlama yükümlülüğü bulunur.46 40 41 42 43 44 45 46 BM ÇHK, Madde 30 hakkında 11 Sayılı Genel Yorum, CRC/C/G/11, 2009. BM Sözleşmeler Ofisi kayıtları. BM ÇHK’nin Sonuç Gözlemleri: Türkiye, 2001. BM ÇHK, yukarıdaki dn 40, par. 2. BM Çocuk Hakları Komitesi’nin Madde 12 (Katılım Hakkı) hakkında 12. Sayılı Genel Yorumu CRC/C/GC/12, 1 Temmuz 2009, par. 4. A.g.k. par. 10. A.g.k. par. 11. 17