BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ 2. TİHEK ve Arabuluculuk Yetkisi Eşitlik kurumları açısından gündeme gelen bir diğer yetki arabuluculuk yetkisidir. Ayrımcılık mağdurlarının yargısal usullere başvurma konusunda çekingen olduğu ve mağdurlaştırma olgusu ile yüz yüze gelmek istemediği durumlarda arabuluculuk usulü özellikle öne çıkmaktadır.102 Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri olan arabuluculuk sayesinde mağdurlaştırma riski bir ölçüde ortadan kalkmakta, yargılamaya kıyasla göreceli olarak daha kısa sürede bir sonuca ulaşılabilmektedir.103 Uluslararası standartlara uygun olarak TİHEK Kanunu md. 11(1)(b)’ye göre Kurulun görevlerinden birisi de ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin başvurular ile resen yapılan incelemelere ilişkin gerekli hallerde uzlaşma sürecini işletmek ve bunları sonuçlandırmaktır. Md. 18(3) ile de Kurum başkanına, ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine dair başvuruda bulunan mağdur ile bu ihlalden sorumlu olan kişileri talep üzerine veya resen uzlaşmaya davet etme yetkisi verilmiştir. Kanunda arabuluculuk yerine “uzlaşma” kavramının tercih edilmesi ceza yargılamasındaki uzlaşma kurumundan esinlenildiğini göstermektedir. Madde metnindeki “Uzlaşma müzakereleri sırasında yapılan tespitler, alınan beyanlar veya açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.” ifadesi de bu ihtimali güçlendirmektedir. Halbuki ayrımcı muamelelerin suç oluşturma ihtimali oldukça düşüktür. Ayrımcı muamelelerin ağırlıklı olarak özel hukuk sorumluluğu doğurması mümkündür ve madde metnine göre uzlaşma müzakerelerinde yapılan tespitler, alınan beyanlar veya açıklamaların bir tazminat davasında delil olarak kullanılması mümkün gözükmektedir. TİHEK Kanunu md. 18(3)’e göre uzlaşmanın en geç bir ay içinde sonuçlandırılması beklenmektedir. Uzlaşmaya varılması durumunda belirlenecek edim ayrımcılık yasağı ihlali olduğu iddia olunan uygulamaya son verilmesi veya mağdura belli bir tazminatın ödenmesi biçiminde olabileceği gibi başka bir edim de olabilecektir. TİHEK tarafından yayınlanan bilgiler arasında ilk dört yılda uzlaşmaya yönlendirilen başvuru veya incelemelerin kaçının başarıya ulaştığına ve varsa başarıya ulaşan uzlaşma süreçlerinde hangi telafi veya giderim usulü üzerinde mutabık kalındığına dair bir bilgi bulunmadığı için yukarıda belirtilen düzenlemelerin uygulamada bir etki doğurup doğurmadığı belirlenememiştir. 3. TİHEK Kararlarının Değerlendirilmesi TİHEK tarafından 2018 yılından bu yana Kurumun internet sitesinde yayınlanan karar sayısı 43’tür. Bu kararlar içinde ayrımcılık yasağı ile ilgili olan karar sayısı 12’dir ve rapordaki değerlendirme zorunlu olarak yayınlanan az sayıda karar üzerinden yapılmıştır. Bu kararlardan birinde kabul edilemezlik kararı verilirken, üçünde ihlal bulunmadığına, sekizinde ise ihlal bulunduğuna karar verilmiş gözükmektedir. TİHEK’in yayınlanan kararlarına bakıldığında yayınlanan kararların neredeyse tamamının başvurunun esasına dair incelemenin yapıldığı kararlar olduğu görülmektedir. Kurumun diğer kararlarının neden yayınlanmadığı ise bilinmemektedir. Yayınlanmayan karar sayısının çokluğu Kurumun performansı üzerine nitelikli bir değerlendirme yapılmasını engellemektedir. Kararlara bakıldığında TİHEK Kurulu’nun nadiren de olsa üçüncü kişilerin görüşlerine başvurduğu görülmektedir. Bunlardan bazılarında çeşitli kamu kurumlarının gö102 Moon, s. 897. 103 Moon, s. 897. Eşitlik kurumlarının uyguladığı alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına dair bilgi için bkz, Lindholt; Kerrigan, s. 104-105. 45