BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ yapmakta isteksiz olduğu durumlarda bu yol çocuk hakları bakımından önemlidir. Çocuk başvurularının sayısal olarak henüz çok fazla olmadığı görülse de çocuk biriminde çocuklarla görüşme yapabilecek nitelikte sosyal hizmet uzmanı, psikolog gibi uzmanların bulunması gibi özellikler ilgili kurumları destekleyici nitelikte olabilecektir. Kanun’un 18. maddesine göre KDK’nın inceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak istediği bilgi ve belgelerin, bu isteğin tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz gün içinde verilmesi zorunludur. Bu süre içinde istenen bilgi ve belgeleri haklı bir neden olmaksızın vermeyenler hakkında Başdenetçi veya denetçinin başvurusu üzerine ilgili merci soruşturma açar. Maddede yer alan soruşturma “açar” ifadesi mutlaka soruşturma açılmak zorunda olduğunun göstergesidir. Bununla birlikte, Devlet sırrı veya ticari sır niteliğindeki bilgi ve belgeler, yetkili mercilerin en üst makam veya kurulunca gerekçesi belirtilmek suretiyle verilmeyebilir. Ancak, Devlet sırrı niteliğindeki bilgi ve belgeler Başdenetçi veya görevlendireceği denetçi tarafından yerinde incelenebilir. Devlet sırrı niteliğinde olan ve denetçi/başdenetçi tarafından incelenen bu bilgilerin kararda nasıl kullanılacağına ilişkin bir hüküm yoktur. Kanunun 19. maddesinde Kurumun bilirkişiye başvurabileceği ve tanık dinleyebileceği belirtilmiştir. İdari yargıda tanık dinlenememesinin yaratabileceği sıkıntıları gidermek için bu ispat yöntemine başvurulması önemli olabilecektir. Kurumun insan haklarının korunmasına daha etkili olmasının yolu sivil toplumla etkin işbirliği yapmasıdır ve kararlarında sivil toplum örgütlerinden görüş alması yöntemi işletildiğinde Kurum kararlarına önemli bir katkısı olabilecektir. Bu konuda bir örnek akondraplazinin Özür Oran Cetvelinde yer almasına yönelik başvuruda Toplumsal Haklar ve Araştırmalar Derneği’nden görüş istenmesi örneğinde görülür.9 Derneğin gönderdiği görüş doğrultusunda verilen tavsiye kararı Türkiye’de engellilik tanımı açısından önemli bir karardır. Benzer şekilde sokak hayvanlarıyla ilgili önlemlerin alınması başvurusunda da Hayvanları Koruma Derneği’nden ve Sokak Hayvanlarını Yaşatma Derneği’nden görüş istenmiştir.10 Buna karşılık, bu iki örnek karar bilgi bankası dışından erişilen kararlar olup veritabanında yayımlanan kararlarda bu tür bir görüşe başvurulan karara rastlanmamıştır. Bilgi bankasındaki kararların daha yakın tarihli olduğu düşünüldüğünde bu yönteme son zamanlarda başvurulmadığı söylenebilir. Oysa, liyakata dikkat ederek ve çoğulcu biçimde bu tür görüş talepleri Kurumun yapacağı incelemeleri daha zengin hale getirebilecek, kurum ile sivil toplum örgütleri arasındaki işbirliğini güçlendirecek, kararlarının meşruluğunu artıracak ve daha nitelikli başvurular yapılmasına yol açacaktır. Benzer şekilde dünyada yaygın uygulaması olan amicus curiae (mahkeme dostu- mahkemeye üçüncü kişilerce sunulan görüş) uygulaması henüz olmamışsa da insan hakları örgütlerinin vereceği bu tür görüşler kurum kültürü açısından son derece önemli olabilecektir. Kurumun bir başka özelliği de özel rapor ve yerinde inceleme yapabilmesidir. Bugüne kadar Kurum tarafından beş tane özel rapor hazırlanmıştır: 1. Soma Maden Kazasından Hareketle İş Sağlığı ve Güvenliği Özel Raporu, 2. Adalet Sistemimizin Sorunları, iyileştirilmesi ve Güvenirliğinin Artırılması Hakkında Özel Rapor, 3. Çocuk Tesliminde Hak İhlallerine ve Yoksulluk Nafakasına İlişkin Özel Rapor, 4. Türkiye’deki Suriyeliler, 5. Türkiye’nin Koronavirüs ile Mücadelesi. 9 2016/2600, 24.4.2017. 10 2018/9733, 29.1.2019. 60