BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ TİHEK Kanunu md. 3(4) kamu kurum ve kuruluşları83 ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları yanında gerçek kişilerin ve özel hukuk tüzel kişilerinin de ayrımcılık yasağı bakımından sorumluluk altında olduğunu düzenlemiştir. Bu nedenle Kurumun denetim yetkisi bakımından herhangi bir sorun göze çarpmamaktadır. Yukarıda da değinildiği gibi md. 19(2) ve md. 19(4)’e göre inceleme ve araştırma konusuyla ilgili olarak Kurumun gerekçesini belirterek istediği bilgi ve belgelerin, bu talebin tebliğ edildiği tarihten itibaren tüm kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişiler tarafından 30 gün içinde verilmesi zorunludur. Buna ek olarak md. 17(9)’da işleme konulmayacak başvurular ve gerekçeli kabul edilmezlik kararları ile başvuruya ilişkin diğer usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Bu durum TİHEK’in yönetmelikle TİHEK Kanunu’nda mevcut olan şartlara başka şartlar da ekleyebileceği anlamına gelmektedir. Nitekim TİHEK Yönetmeliği ile Kanunda yer alan şartlara başkaları da eklenmiştir.84 Bu açılardan mevcut durumda TİHEK’e başvuru usulünün, yerine getirilmesi zor olan bazı şartlara tabi kılındığı görülmektedir ve basitleştirilmesi gerekmektedir. Eşitlik kurumlarına başvuru usulünün özellikle ücretsiz olması gerekmektedir. TİHEK Kanunu md. 17(1)’e göre başvurulardan ücret alınmamaktadır. Başvurularla ilgili hak düşürücü süre öngörülmesi halinde bu sürenin mümkün olduğunca uzun tutulması gerekmektedir. TİHEK Kanunu’nda Kuruma başvurular için herhangi bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Başvuruda bulunmak için mağdur olma şartı sadece mevcut mağduriyetleri değil, olası mağduriyetleri de içermelidir.85 Bu konuya dair TİHEK Kanunu ve Yönetmelikte ayrı bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak TİHEK Kanunu md. 17(1)’ye göre kişiler “ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiasıyla” Kuruma başvurabilmektedir. Benzer bir ifadeye Yönetmelik md. 4(1)(g), md. 30(1) ve md. 32’de de yer verilmiştir. Mevzuatta yer alan “zarar” ifadesi, olası mağduriyet halinde başvuruda bulunmanın mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Şikâyet usulünde ayrıca yargısal usullerde kurumun taraf olabilmesi gibi STÖ ve sendikaların mağdurun izni ile mağdur yerine veya mağdurla birlikte şikâyet usulünde yer alması oldukça önemlidir.86 TİHEK Kanunu’na bakıldığında bu yönde bir düzenlemenin bulunmadığı görülmektedir. TİHEK Kanunu md. 17(9)’da işleme konulmayacak başvurular ve gerekçeli kabul edilmezlik kararları ile başvuruya ilişkin diğer usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Geçmişte 6332 sayılı Türkiye İnsan Hakları Kurumu Kanunu’nda87 da geçerli olan bu sınırlılık Türkiye İnsan Hakları Kurumu tarafından yayınlanan 2014 tarihli Yönetmelik88 ile ortadan kaldırılmış ve STÖ’ler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının mağdurlar adına başvuruda bulunabilmesi olanağı getirilmişti. Benzer bir düzenlemenin TİHEK Kanunu md. 17(9)’a göre çıkarılacak bir yönetmelikle de getirilmesi gerekirken TİHEK Yönetmeliği’nde bu yönde bir düzenleme yapılmamıştır. 83 Yönetmelik md. 4(1)(n)’ye göre kamu kurum ve kuruluşları, Merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahalli idareleri, sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı olan özel kanunlar ile kurulmuş anonim ortaklıkları, diğer kamu idarelerini, bu idarelere bağlı veya bu idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları her çeşit idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerden oluşmaktadır 84 Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 24.11.2017 tarihli ve 30250 sayılı Resmi Gazete. 85 Kucsko-Stadlmayer, s. 19. 86 Kucsko-Stadlmayer, s. 20. 87 Türkiye İnsan Hakları Kurumu Kanunu (6332 sayılı), 30.06.2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazete. 88 İnsan Hakları İhlali İddialarına İlişkin Başvuruların İncelenmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 17.05.2014 tarihli ve 29003 sayılı Resmi Gazete. 41