Seçimler için Temel Evrensel Hukuki Belgeler
Demokratik seçimler için zorunlu olan temel özgürlükler ve siyasi haklar, İnsan Hakları
Evrensel Beyannamesi (İHEB) (1948)18 ve Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi
(UMSHS) (1966)19 ile güvence altına alınmıştır. İHEB, Birleşmiş Milletlerin tüm üyelerince kabul edilmiştir ve temel uluslararası standartları ortaya koyar; ayrıca hükümlerinin
çoğu şimdi geleneksel uluslararası yasa statüsüne sahiptir. 160’dan fazla ülke tarafından
imzalanmış ve onaylanmış olan UMSHS, onaylayan tüm ülkeler üzerinde hukuken bağlayıcı etkiye sahiptir.
İHEB Madde 21
(1) Herkes, doğrudan veya özgürce seçilmiş temsilciler vasıtasıyla ülkesinin hükümetinde
yer alma hakkına sahiptir. […]
(3) Halkın takdiri hükümetin
yetkisine esas olacaktır; bu,
evrensel ve eşit oy hakkıyla ve
gizli oylamayla veya eşdeğeri
özgür oylama işlemleriyle yapılacak olan periyodik ve hilesiz
seçimlerle ifade edilecektir.
UMSHS Madde 25
Her yurttaş, herhangi bir ayrımcılık olmadan […] ve
kabul edilemez kısıtlamalar olmadan, aşağıdaki hak
ve fırsatlara sahip olacaktır
(a) kamu işlerinin yürütülmesine doğrudan veya özgürce seçilmiş temsilciler yoluyla müdahil olma
(b) evrensel ve eşit oyla ve seçmenlerin iradesinin
özgür ifade edilmesini garanti eden gizli oylamayla yapılacak periyodik hilesiz seçimlerde seçme ve
seçilme
(c) ülkesindeki kamusal hizmetlerden, genel anlamda eşitlik temelinde yararlanma
Diğer Temel Özgürlükler ve Siyasi Haklar
İHEB ve UMSHS ayrıca, temel özgürlükleri ve seçimlerle ve daha geniş seçim ortamıyla
ilgili diğer siyasi hakları da tesis ederler. Bunlar içinde şunlar yer alır:
İlgili Uluslararası Sözleşme
İHEB
UMSHS
• düşünce ve ifade özgürlüğü
Madde 19
Madde 19
• barışçıl toplantı özgürlüğü
Madde 20
Madde 21
• örgütlenme özgürlüğü
Madde 20
Madde 22
• hareket özgürlüğü
Madde 13
Madde 12
• ayrımcılığa uğramama özgürlüğü
Madde 2
Madde 2 ve 3
• etkin hukuki yollara başvurma hakkı
Madde 8
Madde 2
Seçimler için Diğer Evrensel Hukuki Belgeler
Diğer evrensel insan hakları anlaşmaları, seçim süreçleri ve bunların yapıldıkları daha
geniş ortamlar için ilave standartlar getirir. Bunlar içinde aşağıdakiler sayılır:
• Her Türlü Irk Ayrımcılığının Tasfiye Edilmesine Dair Uluslararası Sözleşme (1966)
• Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (1979)
• Engelli Hakları Sözleşmesi (2006)
Ulusal Standartlar
Ulusal standartlar seçimlerle ilgili ulusal yasalardaki hükümler tarafından ortaya konan
standartlardır. Bağımsız seçim gözlemi çalışması, seçim sürecinin ne ölçüde ulusal hukuki
çerçevede yürütüldüğünü ve ulusal yasaların ne derece uluslararası seçim standartlarına
uygunluğunu da değerlendirirler.
Bağımsız Seçim İzleme Platformu Bağımsız Seçim Gözlemciliği Rehberi
Untitled-1.indd 7
7
06.05.2015 17:35