46 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi • Kentsel alanda (şehirlerde) yaşayanlar, kırsal alanda yaşayanlar veya küçük kasabalarda yaşayanlar, • Farklı etnik gruplara mensup insanlar ve yaşadıkları yerler, • Farklı bir dil konuşan insanlar ve yaşadıkları yerler, • Zenginler, yoksullar, zenginle yoksulluk arasında bir yerde olanlar ve farklı gelir gruplarına göre coğrafi dağılım olup olmadığı, • Farklı engelleri olanlar veya farklı nedenlerden dolayı engeli olanlar – bazı bölgelerde belli tip engeller daha yaygın olabilir (ör. Çatışma sonrası dönemde kara mayınlarının neden olduğu fiziksel engeller). İzleme çalışması için ayrılabilecek zaman ve para da görüşmelerin nerede yapılacağını etkileyecektir. Dikkate alınması gereken bazı pratik konular şöyle sıralanabilir: • Bölgede seyahat etmek ne derece kolay? (örneğin, bölgeye ve bölgenin içinde seyahat imkanları iyi mi? Konaklama yerleri var mı? Yılın değişik dönemlerinde seyahat etmek daha mı zor? İklim nasıl? Tatiller?) • Yerel engelli örgütlerinden destek alınabiliyor mu? Bölgede saha koordinatö- rünün, izlemcilerin ve görüşme yapılacak kişilerin belirlenmesinde yardımcı olabilecek engelli örgütleri var mı? İzleme sahalarıyla ilgili kararlar genellikle projeyi destekleyen engelli örgütü ve proje koordinatörü tarafından verilir. (b) Resmi dairelerden izin alınması gerekiyor mu? Bazı ülkelerde devlet izleme görüşmesi yapmadan önce resmi izin alınması şartı getirmiştir. Eğer ülkede veya bölgede böyle bir izin almanız gerekiyorsa devletin öngördüğü resmi sürece uyulmalıdır. Devletin gerekliliklerini öğrenmek proje koordinatörünün sorumluluğudur. Resmi izin gereken durumlarda, resmi kurumların izlemenin bağımsız olacağını ve devletin sürece dahil olmayacağını anladığından emin olmaları önemlidir. Devlet yetkililerine nihai izleme raporu verilecektir ancak kiminle görüşme yapıldığını bilmeyecekler veya görüşmelerin deşifrelerine ulaşamayacaklardır. Bu konuyu proje koordinatörü araştırır. (c) Hangi araştırma araçları ve yöntemleri kullanılacak? Ülkeye uygun değişikliklerin yapılması gerekecek mi? İzleme çalışmaları dünyanın her yerinde farklı kültür ve sosyoekonomik koşulların olduğu bölgelerde yapılır. İzlemede kullanılan araç ve yöntemler bir yandan farklılıkları gözetirken bir yandan da dünyanın farklı yerlerinden toplanan bilgilerin karşılaştırılabilir olmasını sağlamalıdır. İzleme Araçları: Görüşme yaparken İzlemciler DRPI Görüşme Kılavuzunu (Ek A) ve diğer izleme araçlarını (örneğin, Bilgi Notu ve Özgür ve Bilgilenmiş Onam Formu (Ek B) kullanırlar. Bu araçların çoğu bütün kültürlerde uygulanabilirken bazı şeylerin adapte edilmesi gerekecektir. Örneğin, Görüşme Kılavuzunda görüşme yapılan kişiye hangi okullara gittiğinin sorulduğu bölümler veya nasıl bir evde oturduğuna dair sorular yerel adetleri ve koşulları yansıtacak şekilde seçenek sunmalıdır.