Ç e ş i tl i Va k ı f v e D e rn e k l e r i l e İ ş b i rl i ğ i Prot okoller i Aracılığıy la Y ür üt ülen M üf redat D ışı Et kinlikler E Ğ İ T İ M D E Ç O Ğ U LC U LU K V E Ç O C U Ğ U N D İ N V E YA İ N A N Ç ÖZ G Ü R LÜ Ğ Ü AÇ I S I N DA N B İ R İ N C E L E M E Dinler tarihi ve etik gibi konular ya da dersler ise, tarafsız ve nesnel, düşünce, vicdan ve ifade özgürlüğüne saygılı biçimde sunulduğu takdirde devlet okullarında müfredatta yer alabilir. Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü ÇHS’nin 14. maddesinde güvence altına alınır. ÇHS Madde 14 1. Taraf Devletler, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlükleri hakkına saygı gösterirler. 2. Taraf Devletler, ana-babanın ve gerekiyorsa yasal vasilerin; çocuğun yeteneklerinin gelişmesiyle bağdaşır biçimde haklarının kullanılmasında çocuğa yol gösterme konusundaki hak ve ödevlerine, saygı gösterirler. 3. Bir kimsenin dinini ve inançlarını açıklama özgürlüğü kanunla öngörülmek ve gerekli olmak kaydıyla yalnızca kamu güvenliği, düzeni, sağlık ya da ahlaki ya da başkalarının temel hakları ve özgürlüklerini korumak gibi amaçlarla sınırlandırılabilir. Bu düzenleme, çocuğun dinini veya inancını açıklamaya zorlanmamasını ve devlet ya da çocuktan yasal olarak sorumlu yetişkinler dışındaki aktörler tarafından dini endoktrinasyona (örneğin din veya inançlarından bağımsız olarak tüm çocuklara zorunlu dini eğitim verilmesi) karşı korunmasını da içerir.20 Madde 14 çocuğu bu hakkın öznesi olarak tanımladığı için bir paradigma değişikliği olarak yorumlanmıştır.21 ÇHS Madde 14’ün 2. fıkrasında ebeveyne tanınan hak, diğer sözleşmelerle güvence altına alınan haktan farklı olarak, çocuğun hakkını kullanmasını destekleyici bir haktır.22 Dahası, diğer sözleşmelerde ebeveynlere çocuklarının dini ve ahlaki eğitimiyle ilgili tanınan hakkın ÇHS Madde 14’te yer almaması dikkat çekicidir.23 Bu düzenlemeyle hem ebeveynlerin ve yasal vasilerin rolü devlet müdahalesinden korunmuş hem de bu rol ile çocuğun özerk biçimde kullanabileceği özgürlüğü arasında denge bulunmasına bir yönlendirme yapılmıştır.24 Bu fıkra, ÇHS Madde 5 ile uyum içindedir. Burada aileye tanınan sorumluluk ve hak, yol gösterme ve yönlendirmedir. ÇHS Madde 5 Taraf Devletler, bu Sözleşmenin çocuğa tanıdığı haklar doğrultusunda çocuğun yeteneklerinin geliştirilmesi ile uyumlu olarak, çocuğa yol gösterme ve onu yönlendirme konusunda ana-babanın, yerel gelenekler öngörüyorsa uzak aile veya topluluk üyelerinin, yasal vasilerinin veya çocuktan hukuken sorumlu öteki kişilerin sorumluluklarına, haklarına ve ödevlerine saygı gösterirler. Ebeveynin yönlendiriciliğinin çocuğun gelişen kapasitesiyle birlikte azalması gerekir. ÇHK’ya göre bu hak, çocuklar kendileri daha çok öğrendikçe, deneyim sahibi oldukça, ebeveyn, yasal vasi ya da çocuktan yasal olarak sorumlu yetişkinlerin yönlendirme ve rehberliğinin öncelikle hatırlatma ve öneri sunmaya dönüşmesini, daha sonra da eşitlik çerçevesinde görüş alışverişi halini almasını gerektirir.25 20 21 22 23 24 25 16 Brems, 2006. A.g.e. A.g.e. A.g.e. A.g.e. ÇHK, 2009.