19. Seçimler, (b) paragrafına uygun şekilde, belirli dönemlerde, seçmenlerin iradelerini özgürce
ortaya koymalarını garanti eden hukuk kuralları çerçevesinde, adil olarak gerçekleştirilmelidir.
Oy kullanma hakkına sahip olanlar, diledikleri adayı seçebilmeli, referandum veya halkoylamalarında lehe veya aleyhe oy kullanabilmeli, hükümeti destekleyebilmeli veya hükümete karşı olabilmelidir. Seçmen, iradesini olumsuz yönde etkileyecek herhangi bir etki, tehdit veya zorlama ile
karşı karşıya bırakılmamalıdır. Seçmenler, iradelerini özgürce oluşturabilmeli; şiddet eylemleri,
zorlama gibi, iradelerini fesada uğratabilecek hiçbir eyleme maruz bırakılmamalıdır. Gerekli görülen hallerde seçim kampanyaları için ayrılan bütçelerde, seçmenlerin özgür iradesi göz ardı
edilmemek kaydıyla, veya herhangi bir adaya veya partiye ayrılan bütçede demokratik bir seçimi
engelleyecek orantısızlıklar olmadığı sürece kısıtlamalara gidilebilir.
20. Seçimleri yürütecek ve seçimlerin adil, tarafsız ve Sözleşme ile uyum sağlayan kurallara göre
gerçekleşmesini sağlayacak bağımsız bir otorite kurulmalıdır. Taraf Devletler, seçimler süresince
gizli oy ilkesini ve gıyapta oyun mevcut olduğu sistemlerde, bu uygulamayı güvence altına alacak
tedbirleri almalıdır. Böylece, oy kullananlar nasıl ve ne şekilde oy kullandıklarını belirtmeye zorlanmamış veya oy kullanma aşamasında müdahaleden korunmuş olacaktır. Belirtilen hakların
ortadan kaldırılması, Sözleşme’nin 25. maddesi ile bağdaşmaz niteliktedir. Oy sandıklarının güvenliği sağlanmalı ve oylar adaylar veya temsilcileri önünde sayılmalıdır. Seçmenlerin, oylamanın gizliliği ve oyların sayımına güvenebilmesi için oylama işlemi, sayma işlemi, yargısal gözden
geçirme ve benzeri işlemler açısından bağımsız bir seçim kontrolü gerçekleştirilmelidir. Engellilere, görme engellilere veya okuma yazma bilmeyenlere sağlanacak yardım bağımsız bir yardım
olmalıdır. Seçmenler, alınan bütün tedbirlerden haberdar edilmelidir.
21. Sözleşme belirli bir seçim sistemini öngörmese de, taraf Devlet’in seçim sistemi 25. madde ile
korunan haklar ile uyum içerisinde olmalıdır ve seçmenlerin özgür iradesine ve ifade özgürlüğüne
etkililik kazandırmalıdır. Herkesin tek bir oy hakkına sahip olması ve herkesin eşit oy hakkına
sahip olması gereklidir. Oyların sayım sistemi ve seçim barajları oy dağılımını saptırmamalı,
bir grup lehine ayrımcılık yaratmamalı, yurttaşların kendi temsilcilerini özgürce seçme haklarını
sınırlandırmamalı ve ortadan kaldırmamalıdır.”5 şeklindedir.
BM Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’inde (CEDAW) kadınların seçme ve seçilme hakkını eşit fırsatlarla ve etkili olarak kullanabilmelerini sağlayacak
hükümler bulunmaktadır.
Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi 7. Madde6 ile ilgili genel yorumunda;
“Seçme ve seçilme hakkı (Madde 7, paragraf (a))
18. Sözleşme, taraf Devletleri, kadınların erkeklerle eşitliği ilkesine dayanarak, kadınların tüm seçim
ve halk oylamalarında seçme ve seçilme hakkından
yararlanmalarını sağlamak üzere anayasa ve yasalarında gerekli düzenlemeleri yapmakla yükümlü
kılar.
Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın
Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi6
MADDE 7
Taraf Devletler, ülkenin politika ve
kamu hayatında, kadınlara karşı ayrımı
önlemek için tüm önlemleri alacaklar
ve özellikle kadınlara erkeklerle eşit
şartlarla aşağıdaki hakları sağlayacaklardır:
1. Bütün seçimlerde ve halk oylamalarında oy kullanmak ve halk tarafından seçilen organlara seçilebilmek;
…
19. Taraf Devletlerin sundukları raporlar incelen5 İnsan Hakları Komitesi 25 No’lu Genel Yorum. Türkçe çevirisi için bkz. Lema Uyar (derleyen ve çeviren), Birleşmiş
Milletler’de İnsan Hakları Yorumları: İnsan Hakları Komitesi ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi 1981-2006,
İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2006.
6 http://www.unicef.org/turkey/cedaw/_gi18.html
5
1 Kasim gözlem raporu.indd 5
21.02.2016 02:13