Adaylık Süreçleri
Siyasi Partiler Kanunu37 ise seçimlerde adaylarının belirlenmesi ve sıralamasının yapılması konusunda siyasi parti genel merkezlerine geniş bir hareket alanı tanımaktadır. Siyasi partilerde
bu yetki genellikle parti genel başkan�� tarafından kullanılmaktadır. Anayasa’nın 69. maddesi
ise “siyasi partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmalarının demokrasi ilkelerine
uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir” şeklindedir. Yurttaşların yönetime
katılma hakkı 69. maddede zikredilen demokrasinin ilkelerindendir, katılım hakkının kullanılması herkes için eşit seçilme fırsatlarının var olmasıyla doğrudan ilintilidir.
Parti içi demokrasi ile siyasetin ve siyasal sistemin demokratikleşmesi arasında doğrudan bir
bağ mevcuttur. Demokrasiyi bir çoğunluk hegemonyası olarak kabul eden anlayış, siyasal parti
örgütlerinde oldukça yaygındır.
Siyasi partiler içerisinde demokrasi sorununun varlığı38 gerek siyasetçiler gerekse kamuoyu tarafından paylaşılan bir olgudur. Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği (TÜSİAD) tarafından
2001 yılında yaptırılan Seçim Sistemi ve Siyasi Partiler Araştırması sonuçlarına göre; seçmenlerin %61’i “siyasal partilerde bir lider sultası olduğu, liderlerin partileri diktatörce yönettiği”
ifadesine kesinlikle katıldıklarını beyan etmiştir.39
37Parti adaylarının tespiti:
Madde 37 – (Değişik: 28/3/1986 - 3270/9 md.)
Siyasi partiler, milletvekilliği genel veya ara seçimlerinde, adaylık için müracaat eden ve adaylığı uygun bulunanlar arasından, adayların tespitini; serbest,
eşit, gizli oy, açık tasnif esasları çerçevesinde, tüzüklerinde belirleyecekleri usul ve esaslardan herhangi biri veya birkaçı ile yapabilirler.
(Ek: 31/7/1998 - 4381/7 md.) Siyasi partiler, ön seçim ya da aday yoklaması yaptıkları seçim çevrelerinde, toplam olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi
üye tamsayısının % 5'ini aşmamak üzere, ilini, seçim çevresini, aday listesindeki sırasını, ön seçim veya aday yoklaması tarihinden en az on gün önce
Yüksek Seçim Kuruluna bildirmek koşuluyla merkez adayı gösterebilirler. Ön seçim ya da aday yoklaması yapılmayan yerlerde, siyasi partilerin merkez
yoklaması veya diğer usullerden biri veya bir kaçı ile aday belirleme yetkileri saklıdır.
(...)(1), partilerin tüzüklerinde gösterilen merkez yoklaması dışındaki parti aday seçimleri seçim kurullarının yönetim ve denetimi altında yapılır.
………..
http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=1.5.2820&sourceXmlSearch=&MevzuatIliski=0
38 2001 yılında TÜSİAD tarafından yapılan Seçim Sistemi ve Siyasi Partiler Araştırması sonuçlarına göre, seçmenlerin %84’ü siyasi partilerde demokratik
bir işleyişin olmadığı düşüncesindedir.
http://www.tusiad.org/__rsc/shared/file/ssspaCilt1.pdf
39 http://www.tusiad.org/__rsc/shared/file/ssspaCilt1.pdf
21