esneyen kurallar, yaptırım olmayışı ve çalışan kesimin haklarını aramayışı…
Bunları fark ettikleri için de ‘Biz nasıl olsa bunu yapıyoruz, kuralımız var
ama çok yapmasak da olur’ noktasına geldiler sanırım. İlkeler ve politikalar
sadece H&M için. H&M’e hitap ediyorsa ve H&M kazanıyorsa bu politikalar
uygulanıyor.”69
H&M
Kaynak: Tez-Koop-İş Sendikası
Ancak H&M Türkiye mağazalarındaki süreç, daha sonra farklı bir sendikanın
örgütlenme girişiminde olumlu yönde gelişti. Türk-İş üyesi Türkiye Kooperatif
ve Büro İşçileri Sendikası’nın (Koop-İş), H&M’de, 2017 yılı Eylül ayında
başladığı örgütlenme çalışmaları başarıyla sonuçlandı. Bakanlığa yaptığı toplu
iş sözleşmesi yetki başvurusu, 15 Şubat 2019 tarihinde olumlu sonuçlandı.70
Taraflar arasında küresel sendikaların da desteğiyle sosyal diyalog ortamı
oluşturuldu ve toplu sözleşme görüşmeleri, 24 Nisan 2019 tarihinde başladı.71
Hugo Boss
Temiz Giysi Kampanyası’nın, tekstil işkolundaki dünya çapında markalardan
birisi olan, İsveç sermayeli H&M markası tedarikçi firma işçilerinin durumuna
ilişkin Eylül 2018 yılında hazırladığı raporda yer alan bulgular yukarıda
Türkiye’de tekstil işkolu için sunulan verileri doğrular niteliktedir. Hindistan,
Bulgaristan, Kamboçya ve Türkiye’de mülakat yapılan işçilerin bir kısmı
ancak fazla mesai yaparak ve kotalarını doldurmaları durumunda, yasal
asgari ücrete ulaşabilmekte olduklarını belirtmiştir. Bu durumda, mesai
saatlerinde çalışarak asgari ücretin kazanılabilmesi yasal zorunluluğu ihlal
edilmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü, bu durumu “zorla çalıştırma”
olarak tanımlamaktadır.68
H&M, 3100 çalışan ve 72 mağazasıyla Türkiye’de geniş bir mağazacılık ağına
da sahiptir. 2018 yılında, bu mağazalarda sendikal örgütlenme çabasına giren
mağaza çalışanlarından biri işten çıkartıldı. Sendikalaşma çabasına öncülük
ederken bir yöneticinin tutanağı ile tazminatsız olarak işten çıkartılan işçi,
Tez-Koop-İş Sendikası’nın Gençemek dergisine verdiği röportajda, şirketin
çalışanlar karşısındaki tutumuna dair şunları söylüyordu:
Bilgi
Hugo Boss AG erkek ve kadın giyim konusunda uzmanlaşmış, Alman
sermayeli, halka açık hazır giyim üreticisi bir şirkettir. 110 ülkede en az
6100 satış noktası vardır.
Şirketin yayınladığı bir Davranış Kuralları (Code of Conduct) metni vardır.
Metinde şirket kendisi ve tedarikçilerinin ILO sözleşmelerinin belirlediği
çerçevede uluslararası işçi haklarına/sosyal haklara saygılı olacağını taahhüt
etmektedir.72 Yine şirketin yayınladığı Sosyal Standartlar Belgesi’nde
çalışanların, diğer tüm haklarının yanı sıra, 3.9 maddesinde sendika
özgürlüğünün tanındığı belirtilmektedir.73
69 Gencemek, Sayı:2, s.69 (http://www.tezkoopis.org/uploads/genc2.pdf)
70 https://www.koopis.org.tr/haber/koop-is-sendikasi-ndan-yeni-bir-oerguetlenme-zaferi/120 (erişim: 26.08.2019)
“H&M Türkleşiyor (gülümsüyor). Yani Türkiye’de kuralların uygulanmayışı,
71 https://www.koopis.org.tr/haber/h-m-birinci-doenem-toplu-is-soezlesmesi-goeruesmelerine-baslandi/186 (erişim:
68 H&M: Vaat Edilen Adil Yaşam Ücreti Gerçek İse Açlık Sınırı (H&M’in Daimi Tedarikçilerinin Ödediği Maaşlara İlişkin
72 https://group.hugoboss.com/fileadmin/media/pdf/sustainability/EN/Code_of_Conduct.pdf (erişim: 26.08.2019)
26.08.2019)
Araştırma Bulguları), Clean Clothes Campaign raporu [http://www.temizgiysi.org/wp-content/uploads/2018/09/HM-Last73 https://group.hugoboss.com/fileadmin/media/pdf/sustainability/EN/Social_Standards_EN.pdf (erişim: 26.08.2019)
Version-TR-compressed.pdf]
66
OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI
AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I
AV RUPA SERMAYELI İŞLE TMELERDE YAŞANAN KOLEK TIF İŞÇI HAK L ARI İHL AL VAK AL ARINDAN ÖRNEK LER
67