CDL-AD(2019)017rev
- 30 -
uygun kolluk uygulamaları, tıbbi hizmetler veya sokak temizliği gibi sağlık ve güvenlik
hizmetleri temini dahil olmak üzere ilgili hizmetleri sağlamak için toplantı organizatörlerinden
ücret alamazlar. Ayrıca, bu tür ücretlerin ödenmesine dayanan bir toplantıyı da
kolaylaştıramazlar. Toplantı organizatörlerinden ücret talep edilmesi, orantısız bir ön kısıtlama
teşkil edebilir ve kişileri toplantı yapmaktan caydırabilir.
D. Yasal çerçeve ve kanunilik ilkesi
90. Uluslararası ve bölgesel standartlara uygunluk. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkına
saygı gösterilmesi, bu hakkın kolaylaştırılması ve korunması ile ilgili uluslararası ve bölgesel
standartlar temelde iki yasal belgeye dayanmaktadır: MSHUS149 ve AİHS150 ile sırasıyla bunların
ihtiyari protokolleri ve protokolleri. Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi, Amerikan Devletleri
Teşkilatı üye ülkeleri için de özellikle önemlidir.151 Diğer ilgili anlaşmalar arasında BM Çocuk
Hakları Sözleşmesi152 ve Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı bulunmaktadır.153 Barışçıl toplanma
özgürlüğü ile ilgili temel hükümler bu Kılavuzun Ekinde tekrar verilmiştir.
91. Bu anlaşma ve belgelerin önemi, kısmen, ilgili izleme organları olan Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi, BM İnsan Hakları Komitesi154 ve Amerikalar Arası İnsan Hakları Komisyonu
tarafından geliştirilen içtihattan kaynaklanmaktadır. Bu içtihatlar bütünü, söz konusu
standartların yorumlanmasının ayrılmaz bir parçasıdır ve toplanma özgürlüğüne ilişkin yerel
yasaları uygulamakla görevli olanlar tarafından bir bütün olarak paylaşılmalı ve anlaşılmalıdır.
92. Uluslararası insan hakları yükümlülüklerinden kaynaklanan derogasyonlar istisnai,
geçici ve hem coğrafi hem de maddi açıdan sınırlı olmalıdır. Ulusun hayatını tehdit eden
savaş veya olağanüstü hal durumlarında, devletler barışçıl toplanma özgürlüğünü garanti etme
yükümlülüklerinden sapma teşkil eden istisnai tedbirler alabilirler (bkz. MSHUS Madde 4 ve
AİHS Madde 15). Ancak bunu yalnızca durumun zorunlu kıldığı hallerde ve bu tür önlemler
uluslararası hukuk kapsamındaki diğer yükümlülükleriyle tutarlıysa yapabilirler.155 Bunun için
özellikle kriz veya acil durum gerçek ya da kaçınılmaz olmalı ve "tüm nüfusu etkileyen ve
Devletin kaynağı olan düzenli toplumsal hayata yönelik bir tehdit oluşturan" nitelikte
olmalıdır.156 Bu da özünde bir devletin etkili bir şekilde işlemesini sağlayan temel kapasitenin
tehlikeye düşmüş olmasının şart olduğu anlamına gelir.157 İnsan hakları taahhütlerine yönelik
Toplanma özgürlüğü, Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, Madde 21, 16 Aralık 1966, Birleşmiş Milletler, Antlaşma
Serisi, cilt 999, s. 171 (Bundan böyle MSHUS olarak anılacaktır)'de yer almaktadır. MSHUS, medeni ve siyasi haklar alanında evrensel
olarak kabul edilmiş asgari standartları yansıtır. Sözleşmeyi onaylayan veya Sözleşmeye taraf olan devletlerin üstlendiği
yükümlülükler, bir devlet MSHUS'ye taraf olur olmaz yerine getirilmelidir. MSHUS'nin Taraf Devletlerce uygulanması, bağımsız
uzmanlardan oluşan bir organ olan BM İnsan Hakları Komitesi tarafından izlenmektedir. Tüm Taraf Devletler, hakların nasıl
uygulandığına dair Komiteye düzenli raporlar sunmakla yükümlüdür. Ayrıntılı bilgi için Ek'e bakınız.
150 Toplanma özgürlüğü, Protokol No. 11 ve 14 ile değiştirildiği şekliyle 4 Kasım 1950 tarihli İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin
Korunması Avrupa Sözleşmesi Madde 11'de düzenlenmiştir (Bundan böyle AİHS olarak anılacaktır). AİHS, Avrupa bölgesi için en
kapsamlı ve en geniş yetkili insan hakları sözleşmesidir. Tüm Avrupa Konseyi Üye Devletlerinin, Avrupa Konseyi Statüsüne
katılımlarından itibaren bir yıl içinde Sözleşmeyi onaylamaları gerekmektedir. AİHS bir dizi temel hak ve özgürlükler ortaya koyar.
AİHS'ye taraf devletler bu hak ve özgürlükleri kendi yetki alanları dahilindeki herkes için güvence altına almayı taahhüt eder. Bireysel
ve devletler arası dilekçeler, Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından ele alınmaktadır. Mahkeme, Avrupa Konseyi
Bakanlar Komitesinin talebi üzerine, AİHS'nin yorumlanmasına ve protokollerine ilişkin tavsiye niteliğinde görüşler de paylaşabilir.
Bkz. Ek.
151 Amerikan Devletleri Teşkilatı (ADT), Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi, "San Jose Paktı", Kosta Rika, 22 Kasım 1969.
152 BM Genel Kurulu, Çocuk Hakları Sözleşmesi, 20 Kasım 1989, Birleşmiş Milletler, Antlaşmalar Serisi, cilt 1577, s. 3, Madde 15.
153 Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, 26 Ekim 2012, 2012/C 326/02, Madde 12.
154 Bkz. Sarah Joseph ve Melissa Castan, The International Covenant on Civil and Political Rights: Cases, Materials and Commentary
(Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi: Davalar, Materyaller ve Yorum) (3. baskı) (New York: OUP, 2013) s. 645-665;
Manfred Nowak, UN Covenant on Civil and Political Rights: CCPR Commentary (BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi: CCPR
Yorumu) (2. baskı) (Kehl: NP Engel, 2005) s. 481-494.
155 AGİK'in İnsani Boyutu Konferansı, 1990 Kopenhag Toplantısı Dokümanı, paragraf 25'e de bakınız.
156 Lawless / İrlanda (No. 3), Başvuru No. 332/57, 1 Temmuz 1961, paragraf 28. Ayrıca bkz. BM İnsan Hakları No. 29, Madde 4:
Olağanüstü Hal Sırasında Derogasyonlar, CCPR/C/21/Rev.1/Add.11, 31 Ağustos 2001, özellikle paragraf 3. Siracusa İlkeleri, Ek, BM
Dok. E/CN.4/1984/4 (1984) paragraflar 40-41, ne '[t]ek başına ekonomik zorlukların' ne de '[u]lusun yaşamı için ciddi ve kaçınılmaz
bir tehdit oluşturmayan iç çatışma ve huzursuzlukların' Madde 4 kapsamındaki istisnaları haklı kılabileceği vurgulanmaktadır. Ayrıca
bkz. Questiaux İlkeleri: Nicole Questiaux, Kuşatma veya olağanüstü hal olarak bilinen durumlarla ilgili son gelişmelerin insan hakları
üzerindeki etkilerinin incelenmesi, BM dok. E/CN.4/Sub.2/1982/15, 27 Temmuz 1982.
157 Terörizmle Mücadele İle İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Geliştirilmesi ve Korunması BM Özel Raportör��, Terörizmle
mücadele bağlamında olağanüstü hallerin insan hakları sorunu hakkında rapor, A/HRC/37/52, 27 Şubat 2018, paragraf 7 ve 12.
149