CDL-AD(2019)017rev -4- I. Giriş A. Barışçıl Toplanma Özgürlüğü Hakkının Önemi 1. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, kişilerin gerek kamuya açık şekilde gerekse özel olarak bir araya gelmesini mümkün kılan çok sayıda yöntemi korur. Bu hak, farklı arka planlara ve inançlara sahip bireylerin ve grupların birbirleriyle barış içinde etkileşim kurabileceği demokratik, hoşgörülü ve çoğulcu bir toplumun temellerinden biri olarak kabul edilmiştir.1 Bu nedenle, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, azınlıkların seslerini duyurmasına yardımcı olabilir ve marjinalleştirilmiş veya yeterince temsil edilmeyen gruplara görünürlük kazandırabilir. 2. Ayrıca barışçıl toplanma özgürlüğü hakkının etkin bir şekilde korunması; açık demokrasi kültürünün gelişmesine yardımcı olabilir, kamuoyunu ilgilendiren konulara ilişkin olarak şiddet içermeyen katılımı sağlayabilir2 ve kamu yararını ilgilendiren konularda diyalogu canlandırabilir. Halka açık gösteriler; tüzel kişilerin, kamu kurumlarının ve devlet görevlilerinin hesap verebilirliğini sağlamaya yardımcı olabilir ve böylece hukukun üstünlüğü ilkesine uygun olarak iyi yönetişimi teşvik edebilir. Toplantılar, belirli olayları anmak veya önemli yıldönümlerini kutlamak için genellikle toplumun farklı kesimleri açısından sembolik bir öneme sahiptir. 3. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, diğer medeni ve siyasi hakları tamamlar ve bunlarla kesişir. Toplantıların kamuoyuna etki eden ifadeye dayalı yapısı göz önüne alındığında ifade özgürlüğü hakkı özel önem arz etmektedir (Dolayısıyla bu iki hak eş zamanlı olarak geçerlidir).3 Toplanma özgürlüğü aynı zamanda örgütlenme özgürlüğü hakkı,4 kamu idaresinin işleyişine katılma hakkı5 ile seçme ve seçilme hakkıyla da ilişkilidir.6 Ayrıca, daha geniş çaplı 'protesto hakkını' destekleyen bir haklar kümesine dahildir.7 Dahası, toplanma özgürlüğü hakkı, bir kişinin dinini veya inancını toplum içinde başkalarına açıklama hakkıyla da kesişebilir.8 Bu farklı hakların birbirleriyle ilişkisini ve birbirlerine nasıl bağlı olduğunu anlamak, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkının pratikte etkili bir şekilde korunmasını sağlamak bakımından büyük önem arz etmektedir.9 B. Toplanma özgürlüğü ve ifade özgürlüğü hakkı 4. İfade özgürlüğü, kamu yetkililerinin müdahalesi olmaksızın ve sınırlardan bağımsız olarak görüş sahibi olma, bilgi ve fikir alma ve verme özgürlüğünü içerir.10 Pek çok toplantının ifadeye dayalı niteliği ve görüşleri korumada oynadığı rol göz önüne alındığında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi barışçıl toplanma ve ifade özgürlüğünün pratikte sıklıkla yakından ilişkili olduğunu Örneğin bkz. Djavit An / Türkiye, Başvuru No. 20652/92, 20 Şubat 2003, para. 56. "Eşit siyasi katılımı engelleyen faktörler ve bu zorluklar��n üstesinden gelmek için atılan adımlar hakkında rapor", BM Dok. A/HRC/27/29, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR), 30 Haziran 2014, para. 22. 3 Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (MSHUS), Madde 19(2) ve 19(3), 16 Aralık 1966; İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi (AİHS), Madde 10, 4 Kasım 1950 (Protokol No. 11 ve 14 ile değiştirildiği şekliyle). 4 MSHUS Madde 22 ve AİHS Madde 11. 5 MSHUS Madde 25(a). 6 MSHUS Madde 25(b) ve AİHS, Protokol No. 1, Madde 3. 7 Eva Molnár / Macaristan, Başvuru No. 10346/05, 7 Ekim 2008, para. 42: "Mahkeme ayrıca, toplanma özgürlüğünün amaçlarından birinin, kamuoyunda tartışma için bir forum temin edilmesi ve protestoların açık bir şekilde ifade edilmesi olduğunu vurgulamaktadır." 8 Bkz. Barankevich / Rusya, Başvuru No. 10519/03, 26 Temmuz 2007. 9 Barışçıl toplantılar öncesinde, sırasında veya sonrasında etkilenebilecek diğer haklar, bir devletin topraklarında temas kurma ve sürdürme hakkını (bkz. 1990 AGİT Kopenhag Belgesi Madde 32(4) ve 32(6) temelinde Avrupa Konseyi Ulusal Azınlıklar Çerçeve Sözleşmesi, Madde 17), seyahat özgürlüğünü (Bkz. MSHUS Madde 12(1); AİHS, Protokol No. 4, Madde 2(1); BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 27, Madde 12 (Seyahat özgürlüğü), CCPR/C/21/Rev.1/Add.9, 2 Kasım 1999); uluslararası sınırlardan geçme hakkını (Bkz. İHEB Madde 12(2) ve AİHS, Protokol No. 4, Madde 2(2)); din veya inanç özgürlüğünü (Bkz. MSHUS, Madde 18 ve AİHS, Madde 9); özgürlük haklarını (MSHUS, Madde 9 ve AİHS, Madde 5); kötü muamele ve işkence görmeme hakkını (Bkz. MSHUS Madde 7 ve AİHS, Madde 3) içerir. 10 AİHS, Madde 10(1) ve MSHUS, Madde 19(2). 1 2