Uluslararası Ayrımcılık Konferansı
larda da kullanılabilmektedir. Bu yöntemde örneğin ABD’de bir davada (Molovinsky v. Fair Employment Council of Greater Washington, Inc1996) işverenin iş mülakatlarında ayrımcı tutum sergilediği ve kadınları
aşağıladığı iddiaları üzerine Washington Lawyers' Committee for Civil
Rights bu işyerine benzer niteliklere sahip, ancak ayrımcılık temeli (cinsiyeti) farklılaşan dört denek göndererek gerçekten ayrımcı bir muamele
olup olmadığını test etmiş ve bunu bir ayrımcılık davasına dönüştürmüş
ve mahkeme bu denekleri tanık sıfatıyla dinleyerek ayrımcılık nedeniyle
tazminata hükmetmiştir.9 Bazı ülkelerde kısıtlı da olsa hukuki argüman
açısından bu yöntemin kullanılabildiği görülmektedir.10 Ancak deneklerin çok dikkatli seçilmesi ve rastlantısallık ihtimalinin azaltılması için
yöntemin iyi kurgulanması gerekir.
İlk olarak 1970’lerde ABD’de barınma hakkının kullanılmasında
evlerin kiralanmasında ya da satılmasında ayrımcı temeller konusunda
kullanılan test yöntemi daha sonraları siyahi ayrımcıl��ğının ispatlanmasında da kullanılmış, hatta Housing Section of the Justice Department
1991 yılında bu tür testleri mahkemelerde kullanmak üzere kullanmaya
başlamıştır.11 1982 yılında ise ABD Yüksek Mahkemesi test yönteminin
barınmayla ilgili davalarda kullanılabileceğine karar vermiştir.12 Test
yönteminin kullanıldığı ünlü ve erken tarihli bir dava, taksi şoförlerinin
ırk ayrımcılığı yaparak siyahilere durmadığına ilişkin 1989 tarihli davadır. Davada ırk özelliği dışındaki özellikleri benzer olan 292 denek taksi
durdurmaya çalışmış ve bu sonuçlara dayanılarak açılan davada taksi
şirketi davayı tazminat ödemeyi kabul ederek sonuçlandırmıştır.13 Test
davalarında denekler davanın tanığı sıfatıyla yer almaktadır ve bu şekilde ayrımcılık davalarında tanık bulma sorunu ortadan kalkmaktadır.
Test davalarına ilişkin en temel eleştirilerden biri, gerçeğe aykırı
beyanlarda bulunma nedeniyle kanıtların dürüstçe elde edilmesi ilkesine aykırı olması ve kişileri bir suç işlemeye teşvik edecek şekilde kur9 Lee ve Liu, agm, s. 220 vd.
10 Avrupa ülkelerindeki çeşitli örnekler için bkz. Isabelle Rorive, Proving Discrimination Cases: The
Role of Situation Testing, Centre for Equal Rights, 2009, s. 55-77.
11 Rorive, s. 44.
12 Havens Realty Corporation v. Coleman, 455 U.S. 363 (1982).
13 Hatta bu davanın sonrasında mahkemeler hem şirketin hem de şoförün ayrımcılık nedeniyle
sorumlu tutulabileceğine karar vermiştir. Rorive, s. 45 vd.
88