Uluslararası Ayrımcılık Konferansı
vence altına alma konusunda öncelikli sorumluluğa sahiptir. Bu sorumluluk, devlet adına hareket eden tüm düzeylerdeki devlet kurumları ve
örgütleri için geçerlidir.
Küresel olarak, insan hakları söz konusu olduğunda devletlerin üç
tip yükümlülüğü bulunmaktadır: saygı, koruma ve yerine getirme. İnsan
haklarına saygı duyulması, devletin bireylerin insan haklarını kullanmasını engellememesi ve insan haklarına müdahale edecek adımlar atmaktan kaçınması gerektiği anlamına gelir.
Uluslararası insan hakları standartlarına göre, devletlerin kendi
yükümlülüklerini yerine getirmelerinin en etkili yolu, “MKY + 5 ilke”
sistemini kullanmalarıdır. Bu, devletlerin mevzuatı (M) benimsemesi,
mevzuatı uygulayacak kurumlar (K) inşa etmesi ve mevzuat ile kurumları birbirine bağlayacak yöntemler (Y) oluşturmasıdır. Bu üç unsur arasındaki boşluklar sıklıkla insan hakları ihlallerine yol açmaktadır. Bu
nedenle sistem, bu üç unsurun en iyi şekilde uyumlaştırıldığı, birlikte
çalıştığı ve beş temel ilkenin (koruma, destekleme, önleme, katılım ve
ortaklık) uygulanmasının amaçlandığı geniş kapsamlı bir yaklaşıma dayandırılmalıdır.
BM insan hakları sisteminde, devletler tarafından imzalandığı takdirde yükümlülük doğuran dokuz sözleşme2 bulunmaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti bunların sekizini,3 Bosna-Hersek ise tamamını
imzalamıştır. Bu standartların devletlerin insan haklarını koruması ve
geliştirmesi için çok güçlü ve önemli yükümlülükler ortaya koyması,
insan hakları ihlallerinin ulusal bağlamda nasıl gerçekleştiği sorusunu
gündeme getirmektedir. Bu soruya verilen cevap, karar verme süreçleri ve uluslararası standartlara saygı duymak ve onları uygulamak
için bir siyasi uzlaşmanın var olup olmadığı ile ilgilidir. Bu nedenle,
uluslararası standartların uygulanmasının etkin bir şekilde izlenmesi
2 İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş
Milletler Sözleşmesi, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, Ekonomik, Sosyal
ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, Herkesin Zorla Kayıp Edilmeye Karşı Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, Kadınlara Karşı Her Türlü
Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi, Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Sözleşme, Tüm Göçmen
İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme, Her Türlü Irk
Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme.
3 Herkesin Zorla Kayıp Edilmeye Karşı Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme, imzalanmamıştır.
198