Uluslararası Sözleşmeler ve Ulusal Mevzuatta Barışçıl Toplanma Hakkı Barışçıl toplanma hakkı, hem uluslararası insan hakları sözleşmelerinde hem de Anayasa’da koruma altına alınan temel haklar arasındadır. Uluslararası belgeler toplanma özgürlüğünü, ifade özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü ile birlikte zikretmektedir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde toplantı ve gösteri hürriyeti Madde 20/1’de şu şekilde düzenlenmiştir: “Herkesin silahsız ve saldırısız bir şekilde toplanma, dernek kurma ve derneğe katılma özgürlüğü vardır.” Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin (BMMSHS) ‘Toplanma Özgürlüğü’ başlıklı 21. Maddesi ise şu şekildedir: “Barışçıl bir biçimde toplanma hakkı hukuk tarafından tanınır. Bu hakkın kullanılmasına ulusal güvenliği veya kamu güvenliğini, kamu düzenini (ordre public), sağlık veya ahlakı veya başkalarının hak ve özgürlüklerini koruma amacı taşıyan, demokratik bir toplumda gerekli bulunan ve hukuka uygun olarak getirilen sınırlamaların dışında başka hiçbir sınırlama konamaz.” Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi’nin ‘Kamu Yönetimine Katılıma, Oy Kullanma ve Seçilme Hakkı’ başlıklı 25 No’lu Genel Yorumu kamu yönetimine katılımın güçlendirilmesi için ifade özgürlüğünün, barışçıl toplantı ve dernek kurma hakkının güvence altına alınması gerektiğinin altını çizmektedir.2 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) ‘Toplantı ve Dernek Kurma Özgürlüğü’ başlıklı 11. Maddesi’nde toplantı ve gösteri hakkı şu şekilde yer almaktadır: “1. Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıyla birlikte sendika kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir. Barışçıl toplantı özgürlüğü; Bireyler, gruplar, kayıtlı olmayan örgütlenmeler, tüzel kişiler ve kurumsal yapılar tarafından kullanılabilen temel bir insan hakkıdır. Toplantılar, çeşitlilik arz eden, popüler olmayan veya azınlıkta olan görüşlerin ifade edilmesi de dâhil olmak üzere çeşitli amaçlara hizmet edebilir. Bu hak, azınlıkların kimliklerinin korunması gibi, bir kültürün korunması ve geliştirilmesinde önemli bir aşamadır. Barışçıl toplantı özgürlüğünün korunması; farklı inançlara, pratiklere veya politikalara sahip grupların birlikte barışçıl bir şekilde yaşayabilecekleri hoşgörülü ve çoğulcu bir toplum oluşturulmasında can alıcı önemdedir. (OSCE/ ODIHR, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Barışçıl Toplantı Özgürlüğü İle İlgili Rehber İlkeler) ) Sadece Barışçıl Toplantılar Korunur; Bir toplantının düzenleyicileri, barışçıl niyetlerini ifade etmişlerse ve toplantının yürütülmesi şiddet içermiyorsa, o toplantı barışçıl bir toplantı olarak kabul edilmelidir. Burada ‘barışçıl’ terimi, tedirgin eden veya rencide edici davranışlar ile üçüncü tarafların faaliyetlerini geçici olarak engelleyen davranışlar içermeyen toplantılar için kullanılmaktadır. 2. Bu hakların kullanılması; yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin, kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesi(Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı nin önlenmesi, sağlığın, ahlakın veya başkalarının hak ve [AGİT], Barışçıl Toplantı Özgürlüğü İle İlgili özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki Rehber İlkeler) sınırlamalara tabi tutulamaz. Bu madde; silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine engel değildir.” Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) içtihadında barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, demokratik toplumda korunan temel haklar arasında yer almakta ve ifade özgürlüğü gibi demokratik toplumun temellerinden biri olduğunun altı çizilmektedir. Barışçıl toplanma özgürlüğü Anayasa’da da güvence altına alınmıştır. Anayasa’nın 34. Maddesi; “Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, millî güvenlik, 2 Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi, 25 No’lu Genel Yorum, par. 8. 9