SONUÇ: ÖNERİLER cevaba göre, Hıristiyanlık veya Musevilik gibi dini azınlıklara veya farklı inanҫlara ait öğrencilerin veya velilerinin istemeleri halinde söz konusu seҫmeli din derslerini tercih edebilmelerine olanak verilmekteyse, bu derslerin iҫeriklerinin diğer din ve inanҫları da kapsayıcı şekilde doktriner olmayan ve yansız bir anlayışla düzenlenmesi gerekmektedir. Bu düzenlemelerin yapılması İslam dinine inanan öğrencilerin diğer din ve inanҫları daha kapsayıcı, doktriner olmayan ve yansız bir yaklaşım çerçevesinde öğrenmeleri aҫısından da önemlidir. • Bu kitaplarda herhangi bir yoruma girilmeden farklı inançlara da değinilmesi öğrenciler için faydalı olacakken, örneğin Cahiliye Dönemi’nde Yahudilik ve Hıristiyanlığın toplumu Allah yolundan uzaklaştırdığı belirtilmektedir. İslam’a inanların dışında herkesin cehenneme gideceği yönünde tespitlere de yer verilmekte, dolayısıyla yansız bir tavır sergilenmemektedir. • Bu derslerle kazandırılmak istenen “milli değerler” ve “milli birlik ve beraberlik” vurgusuyla –kitapların içerikleri dikkate alındığında– Müslüman ve Türk olmak ana özne olarak belirtilmekte, böylece bir “milli kültür” oluşturulacağının altı çizilmektedir. Bu da haliyle “kapsayıcı olmak” ilkesiyle uzlaşmamaktadır. • Kitaplardaki mevcut dilin Toledo Klavuz İlkeleri doğrultusunda düzeltilmesi gerekmektedir. Seҫmeli din dersi kitaplarına baktığımızda “dinimiz”, “ilahi kitabımız”, “Peygamberimiz” gibi ifadeler yaygın bir şekilde kullanıldığı görülmektedir ki, bu ifadeler de din doğması olgusu oluşacak bir biçimde öğretilmektedir. • Kitapların basmakalıp fikirlerden uzaklaşarak öğrencilerin sorgulanma kapasitelerini artırıcı nitelikte olması gerekmektedir. • Hiҫbir devlet kurumunun seҫmeli din derslerin seҫilmesi noktasında ailelere baskı uygulamaması gerekmektedir. Sonuҫ olarak, bu raporda tek tek kitaplardan alıntı yapılarak belirtilen ve temel insan hakları standartlarıyla uyumlu olmayan her bir bölümün tekrar gözden geҫirilerek insan hak ve özgürlükleri ışığında –özellikle Toledo Klavuz İlkeleri dikkate alınarak– acilen düzeltilmesi gerekmektedir. 69