AYRIMCILIK YASAĞININ ÇERÇEVESI yandan ayrımcılık yasağının devlet ile birey arasındaki ilişkilerle sınırlı düzenlenmemesi gerekmektedir. Ayrımcılık giderek özel alana da kaymaktadır ve bu konuda hukuk kurallarının tam anlamıyla koruma sağlaması elzem gözükmektedir. Hukuki düzenlemelerin kabulü kadar uygulanması da önemlidir. Ayrımcılık mağdurları çoğunlukla dezavantajlı gruplara mensup kişilerden oluşur ve bu kişiler haklı olarak hukuki başvuru yollarını kullanmaya çekinir. Bu durumun birçok nedeni arasında yargısal yolların masraflı olabilmesi, mağdurları tekrar mağdur hale getirebilmesi, yargılama süreçlerinin çok uzun sürmesi de yer almaktadır. Bunun için kişileri hak arama özgürlüğünü kullanmaktan caydıran her türlü engelin ortadan kaldırılması gerekir. Buna ek olarak yaptırımlar; etkili, orantılı ve caydırıcı olmalıdır. Türk Ceza Kanunu md. 122’nin uygulanma kabiliyeti yoktur ve uzun zamandır neredeyse hiç uygulanmamaktadır. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun uyguladığı 1.500 veya 5.000 TL gibi idari para cezalarının etkili olduğunu kabul etmek mümkün değildir. Kurum, yapısından kaynaklı ciddi bazı sorunlara sahiptir. STK’ların TİHEK’i izlemeye devam etmesi, çeşitli konularda başvuru yaparak harekete geçmeye zorlaması, öte yandan da kurumla ilgili hem yasal değişiklik yapılması hem de kurumun yeni baştan oluşturulması gereklidir. Destekleyici hukuki kurumların başında gelen özel önlemlerle ilgili açık yükümlülükler getirilmelidir. Türk hukukunda sadece engelliler için sınırlı bir özel önlem yükümlülüğü söz konusudur. Bugüne kadar yargı organları istisnasız bir şekilde bu talepleri hep reddettiğinden, mağdurları güçlendirmek ve mağdurlara destek olunmasını sağlamak için STK’ların yargılamaya katılmasına dönük usul kanunlarında değişikliğe ihtiyacımız vardır. Adli yardıma erişimde çok ciddi sorunlar yaşanmakta, Türkiye’de adli yardım mekanizması yasal olarak bulunmasına rağmen fiilen çok etkisiz işlemektedir. Mevcut yasal çerçevenin mümkün olduğunca kapsamlı ve eksiksiz bir şekilde uygulamaya geçirilmesi için o yasal çerçeveyi uygulamaya dönük bir ciddi toplumsal hareket inşa edilmesi gereklidir. Ayrımcılık mağdurlarının içinde olduğu ve yargı organlarına demokratik bir baskı uygulayarak, ayrımcılık yasağıyla ilgili ortaya çıkmış yasal düzenlemenin aktif bir şekilde uygulanarak fiili bir değişime yol açması 23