Mekân Yasaklarının Anayasa’ya ve İHAS’a Aykırılığı Sorunu
tir. Ayrıca barışçıl bir gösteri, kural olarak, cezai bir yaptırım tehdidine tabi kılınamaz.43
Kısacası, ulusal mevzuata aykırı bir durumun varlığı, tek başına, toplanma özgürlüğünün
sınırlandırılması için yeterli değildir.44Mekân yasaklarına uymamak da hiç kuşkusuz bu
kapsamda değerlendirilmelidir. Burada temel kriter, gösterinin barışçıl niteliğinin sürmesidir. Mahkeme’ye göre kamusal alanlarda gerçekleştirilen toplanmalar, trafik akışının
da dâhil olduğu günlük yaşamın aksamasına kaçınılmaz olarak neden olsa da, kamu otoriteleri, toplanma özgürlüğünün özünün zarar görmemesi için, barışçıl toplanmaların her
türlüsüne belirli bir hoşgörü göstermelidir.45
İHAM tarafından devletin dolaylı sınırlandırmaları hakkında çizilen bu çerçeve, uygulama açısından büyük önem taşır ve özgürlük lehine bir yorum ve uygulamanın, kamu
otoritelerinin yükümlülüğü olduğunu ortaya koyar. Benzer bir yaklaşımı Mahkeme’nin
geliştirdiği “caydırıcı etki” (chilling effect) kavramında görmek mümkündür. Caydırıcı
etki; toplanma özgürlüğüne dair ulusal hukuktaki sınırlandırıcı ve cezalandırıcı hükümlerin genişliği nedeniyle ya da barışçıl olmasına rağmen, sadece bu hükümlere uyulmadığı
gerekçesiyle kanun dışı ilan edilen toplanmalara yönelik polis şiddeti ve cezai yaptırımlar
sonucunda, bireylerin korku, endişe ya da çekince yaşaması ve barışçıl bir toplanmaya
katılmaktan imtina etmesi anlamına gelir. Barışçıl bir gösterinin yasaklanması, gösteriye
katılmak amacıyla seyahat etmek isteyenlere izin verilmemesi, gösterinin şiddet kullanarak dağıtılması ve bir gösteriye katılanlara daha sonra, hangi ağırlıkta olursa olsun bir
ceza verilmesi, Mahkeme’ye göre bu caydırıcı etkiyi oluşturabilecek spesifik olaylardan
bazılarıdır.46 Öyle ki bir toplanma, izin verilmeyerek kanuna aykırı bir statüye sokulduktan sonra, buna rağmen toplanmak isteyen göstericilere müdahale edilmese ve polis
eşliğinde yürüyüş sağlansa bile, caydırıcı bir etki ortaya çıkar; çünkü kanuna aykırı bir
eylem yapıyor olmanın yanı sıra bu eylemin, olası karşıt gösteriler karşısında kamu otoritelerinin korunmasından yararlanmayacağını bilmek, bireylerin cesaretini kırar.47
İHAM’ın Türkiye davaları bakımından dikkat çektiği husus, özellikle bildirim yükümlülüğü ve mekân yasaklarına uyulmaması nedeniyle polis şiddeti vasıtasıyla dağıtma
işlemlerinin yarattığı caydırıcı etkidir. Mahkeme, toplanmanın şiddet kullanılarak dağıtılmasının ve ardından yaşanan kovuşturma ve yargılama süreçlerinin, bireylerin, benzer
toplanmalara katılma konusunda cesaretini kıracağının altını çizmiştir.48 Ayrıca, toplanma özgürlüğünün ifade özgürlüğü ile olan bağı dikkate alındığında, katılımcılara yönelik
yaptırımlar, toplanmanın konusunu oluşturan kamu yararına dair meselelerin ifade edilmesi açısından da caydırıcı bir etki doğurur ve böylelikle, konunun kamusal düzlemde
tartışılmasını sınırlar.49
5. İHAM Kararlarında Toplanma Özgürlüğü ve Mekân İlişkisi
İHAM, Eva Molnar v. Macaristan ve Nosov v. Rusya kararlarında, toplanma özgürlüğünün
amaçlarından birinin, kamusal tartışmaların ve protestoların gerçekleştirilmesi amacıyla
bir forum, diğer bir deyişle mekân sağlanması (secure a forum) olduğunu açıkça ifade
etmiştir.50 Bununla bağlantılı olarak da Nosov ve ayrıca Berladir v. Rusya kararlarında,
göstericiler tarafından belirlenmiş bir mekânın ya da zamanın kamu otoriteleri tarafından
değiştirilmek istenmesinin, özgürlüğe bir müdahale oluşturacağının altını çizmiştir.51 Öte
43 Akgöl And Göl v. Turkey, a.g.k., § 43; Yılmaz Yıldız and Others v. Turkey, 4524/06, 14.10.2014, § 46.
44 Samüt Karabulut v. Turkey, a.g.k.,§ 35; Balçık and Others v. Turkey,a.g.k., § 49;Akgöl AndGöl v. Turkey, a.g.k., § 41;
Oya Ataman v. Turkey, a.g.k.,§ 39.
45 Kudrevičius and Othersv. Lithuania, 37553/05, 26.11.2013, § 82; DİSK and KESK v. Turkey, 38676/08, 27.11.2012, § 29;
Bukta and Othersv. Hungary,a.g.k., § 37; Oya Ataman v. Turkey, a.g.k.,§ 39.
46 Kasparov and Others v. Russia, 21613/07, 3.10.2013, § 84.
47 Baczkowski And Others v. Poland, 1543/06, 03/05/2007,§ 67.
48 Nurettin Aldemir and Others v. Turkey, a.g.k., § 34.
49 Schwabe and M.G v. Germany, a.g.k., § 116.
50 Eva Molnar v. Hungary, 10346/05, 7.10.2008, § 42; Nosov and Othersv. Russia, 9117/04 10441/04, 20.2.2014, § 55.
51 Nosov and Othersv. Russia, a.g.k., § 52; Berladir and Others v. Russia, 34202/06, 10.07.2012, § 47-51.
17