Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
71. Benzer biçimde, Razvozzhayev / Rusya ve Ukrayna ile Udaltsov / Rusya (2019) kararında, Mahkeme,
etkinliği düzenleyenin kendi hareketleri ve niyetleri yeterince araştırılmaksızın başvurucuların gösterideki
çatışmaların ardından meydana gelen “kitlesel kargaşadan” sorumlu tutularak hüküm giymelerini 11.
Maddenin ihlali olarak değerlendirmiştir.
72. Mahkeme, ayrıca gösteri sonrasında verilen cezaların ağırlığını incelemiştir. Kudrevičius ve Diğerleri /
Litvanya ([BD], 2015) kararında, Mahkeme, diğer etkenlerin yanı sıra, bir yıllık süre ile ertelenen altı günlük
hapis cezasının orantılı olduğu değerlendirmesini yapmıştır. Başvuruculara verilen cezanın yegâne fiili
sonucu, bir yıl boyunca geçerli olacak şekilde, ikamet yerlerini yedi günden uzun süre terk etmek istemeleri
halinde izin alma yükümlülükleri olmuştur. Mahkeme, başvurucular tarafından yaklaşık iki gün boyunca
anayolun tıkanmasından kaynaklanan bu rahatsızlığın, kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına kıyasla
orantısız olmadığını belirtmiştir.
73. Benzer biçimde, izinsiz gösteriye katılıma ilişkin Rai ve Evans / Birleşik Krallık ((kar.), 2009) kararında,
Mahkeme başvuruculara verilen para cezalarının orantılı olduğunu değerlendirmiştir. Mahkeme,
başvurucuların izne başvurmak için süre sınırı olduğunu önceden bilmesi ve önceden başvuru yapmak için
net fırsatlarının bulunması, izin alma gereğinin belirlenmiş güvenlik noktaları ile sınırlandırılması,
belirlenen koşulların sadece kamu yararı hedefleri doğrultusunda uygulanması, polisin çalışmalarının
başvurucuların gösterilerini sürdürmesine ve herhangi bir yaptırım olmaksızın dağılmalarına fırsat vermesi
ile birlikte makul ancak ceza hükümlerini içeren yaptırımların en son çare olarak kullanılması dahil çeşitli
etkenleri dikkate almıştır.
74. Berladir ve Diğerleri / Rusya (2012) davasında, Rus yetkililer söz konusu toplantıyı yasaklamamış,
bunun yerine düzenleyicilere başka bir yer seçeneği önererek hızla yanıt vermiştir. Düzenleyiciler,
herhangi bir geçerli gerekçe sunmaksızın yetkililerin teklifini kabul etmemiştir. Mahkeme, başvurucuların
teklifi değerlendirmemesinin, kısmen de olsa, yetkililerin güvenliği sağlama ve planlanan etkinlik için
görece zorlayıcı zaman sınırlaması çerçevesinde gerekli hazırlık tedbirlerini alma görevlerini güçleştirdiğini
tespit etmiştir. Mahkeme, yerel mahkemelerin başvurucuların eylemlerinin idari bir suç oluşturduğuna
karar vermesini ve onlara hafif para cezası vermesini orantılı bulmuştur.
75. Bunların aksine, Hyde Park ve Diğerleri / Moldova (no. 5 ve 6) (2010) davasında, barışçıl gösteriye
katılanların toplantı için izin almamaları nedeniyle gözaltına alınmalarının ardından, yerel makamlar yasal
para cezası cetvelinin üst sınırları üzerinden (azami yasal tutarın %80’i kadar) para cezası vermiştir ve bu,
Mahkeme tarafından toplanma hakkına orantısız müdahale olarak değerlendirilmiştir.
3. Bir toplantıya katılımı engellemek için önleyici gözaltı
76. Schwabe ve M.G / Almanya (2011) kararında, Mahkeme başvurucuların protesto etmeyi düşündükleri
G8 zirvesinin tamamına denk gelen neredeyse altı günlük gözaltı süresini, zirve sırasında gözaltına alınan
göstericilerin serbest bırakmak üzere diğerlerini tahrik etmeleri olasılığını önlemek için alınmış orantısız
bir tedbir olarak değerlendirmiştir. Mahkeme, bu amaçla yetkililerin, başvurucuların elinde bulunan
pankartlara el koymak gibi başkaca etkili ancak daha az müdahale içeren tedbirleri uygulayabileceği
görüşündeydi. Bu bağlamda, Mahkeme Sözleşmenin 11. Maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir.
F. Pozitif yükümlülükler
77. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı aynı zamanda Taraf Devletlere pozitif yükümlülükler getirir (Öllinger
/ Avusturya, 2006, § 35).6 Devletler, yalnızca barışçıl toplanma hakkına makul olmayan kısıtlamalar
6
Bkz. Bölüm I.D, Guide on Article 11- Freedom of Assembly and Association.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
15/43