Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
kapsamında olduğu iddiasını reddetmiş ve söz konusu kişinin halihazırda üstlendiği, “yasanın öngördüğü
yükümlülüğün” gerçek ve spesifik olması gerektiğine hükmetmiştir (S.V. ve A. / Danimarka, [BD], § 83).
181. Madde 5 § 1 (c) ile ilgili olarak, Shimovolos / Rusya (2011) davasında, Avrupa Birliği-Rusya Zirvesi’nin
Samara’da yapılması planlandığında, başvurucunun ismi “gözetim veri tabanına” insan hakları aktivisti
olarak kaydedilmişti. Mahkeme, başvurucunun belirsiz idari veya ceza gerektiren suçları işlemesini
önlemek amacıyla, Samara tren istasyonunda kırk beş dakika boyunca gözaltına alınmasının Sözleşmenin
5 § 1(c) Maddesi kapsamında gerekçelendirilemediğine hükmetmiştir.
182. Navalnyy / Rusya ([BD], 2018) davasında başvurucu, izinsiz ancak barışçıl olan yedi farklı gösteride
gözaltına alınmıştır. Olaylardan birinde mahkemeye çıkarılmadan önce belirtilmeyen bir süre boyunca
tutuklu kalmış, diğerinde ise hakim karşısına çıkarılmadan önce gece boyunca tutuklu kalmıştır. Mahkeme,
yetkili makamın başvurucunun mahkeme öncesinde salınmamasına dair açık bir gerekçe göstermemesi
sebebiyle Sözleşmenin 5 § 1 (c) Maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir.
183. Navalnyy / Rusya (no.2)(2019) davasında ise yerel mahkeme, başvurucunun soruşturma sırasında
Moskova dışına çıkmama taahhüdüne uymaması sebebiyle mahkeme öncesinde ev hapsine karar vermiş
ve kaçma riskinin olduğunu değerlendirmiştir. Mahkeme, başvurucunun taahhüdünü yerine getirdiğini
belirtmiştir. Ayrıca Mahkeme, başvurucunun davranışının özgürlüğünden yoksun bırakılmasını
gerektirdiğine dair makul bir açıklama bulamamış, bu sebeple de özgürlüğünden yoksun bırakılmasının
hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir.
184. Krupko ve Diğerleri / Rusya (2014) davasında bir gösteri sırasında dört başvurucu kimliklerini
göstererek, soruları yanıtlayarak ve talimatlara uyarak polisle iş birliği yapmıştır. Resmi olarak şüpheli
olmayan başvuruculara herhangi bir suç isnat edilmemiştir. Mahkeme, “kişinin bir suç işlediğinden
şüphelenmek için inandırıcı sebeplerin bulunduğu kanaatini doğuran makul gerekçelerin varlığı halinde,
yetkili adli merci önüne çıkarılmak üzere” gözaltına alındıklarına dair bir gerekçe bulamamış ve bu sebeple
özgürlüklerinden yoksun bırakılmalarının keyfi olduğu sonucuna varmıştır.
185. Ancak, futbol taraftarlarının sekiz saat boyunca herhangi bir suçlama olmadan gözaltında tutulmasına
dair S., V ve A. / Danimarka ([BD], 2018) davasında Mahkeme, gözaltı ve tutuklamaya izin veren Madde
5§ 1 (c)’nin ikinci kısmı olan “kişinin suç işlemesine engel olma zorunluluğu kanaatini doğuran makul
gerekçelerin varlığını” ayrıntılı olarak incelemiştir. Mahkeme, tedbirlerin 5. Maddenin kişilerin keyfiyetten
korunması prensibine uyması halinde, bu düzenlemenin yetkili makamların kişileri ceza yargılamasının
bağlamı dışında tutmasına imkan verebileceğini belirtmiştir.
186. Ayrıca, Kavala / Türkiye (2019) kararında Mahkeme, Madde 15 kapsamındaki olağanüstü halin Madde
5 § 1 uyarınca verilen tutuklama kararı için gerekli olan “makul şüphe” kriterini ortadan kaldıramayacağını
teyit etmiştir. Başvurucunun “cebir ve şiddet kullanarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs”
şüphesi altında olması, söz konusu suçla ilgili somut ve doğrulanabilir gerçekler ya da delillerle
gerekçelendirilmelidir. Ancak, tutuklama kararı ya da iddianamede böyle bir bilgiye yer verilmemiştir. Bu
sebeple Mahkeme, Madde 5 § 1’in ihlal edildiğine karar vermiştir.
187. Son olarak, protestolara dair birkaç davada, özgürlük ve güvenlik hakkına yapılan müdahalelerin gizli
bir amaca dayandığı tespit edilmiştir ve bu, Sözleşmenin 5. Maddesi ile bağlantılı olarak 18. Madde16
kapsamında sorun yaratmaktadır.
188. Örneğin, Rashad Hasanov ve Diğerleri / Azerbaycan (2018) davasında başvurucular hükümete karşı
protestolar düzenleyen bir STÖ��nün yönetim kurulu üyeleri ve sivil toplum aktivistleridir. Planlanan
gösterilerin birinden hemen önce başvurucular gözaltına alınmış, narkotik madde ve molotof kokteyli
16
Bkz. Guide on Article 18 of the European Convention on Human Rights: Limitation on use of restrictions on rights.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
33/43