ULUSLARARASI ENGELLİ HAKLARI KONFERANSI - ENGELLİLERİN ADALETE ERİŞİMİ
En son tahminlere göre, Birleşik Krallık’ta 2015’te doğan erkeklerin
%24’ü ile kadınların %35’inin yetişkin yaşlarda demansa yakalanacağı
öngörülmektedir. Bu tahminler, ortalama yaşam süresinin arttığı birçok
toplum için tutarlı görünmektedir (Avrupa genelinde İtaly en yüksek,
Türkiye en düşük vaka sayısına sahiptir). Şu an için Birleşik Krallık tahminlerini esas alırsak, Birleşik Krallık nüfusuna mensup her dört erkek
ve her üç kadından birinin demansa yakalanma ihtimalinin olduğu bir
muhtemel geleceğe bakmaktayız ve bu durumda bir ilişkide, özellikle
parasal menfaatlerin yüksek ve bağların koparılmasının daha zor olduğu evlilik ilişkisinde birçok zor durum ortaya çıkabilir.
Demans ve ortalama yaşam süresinde öngörülen artışla ilgili tahminlerden, eşlerden birinin ya da her ikisinin demans olma ihtimalinin
daha yüksek olabileceği ve bu durumun ilişki üzerinde gerginlik yaratabileceği ve dolayısıyla daha fazla boşanma davasına yol açabileceği
çıkarımında bulunabiliriz. Yerleşik içtihat ve eldeki bilgiler, demastan
etkilenmemiş eşlerin demanslı eşlerinden boşanmak için gerekçelere
sahip olabileceği ihtimalini öngörmekle beraber, demanslı bir kişinin,
daha sonra detaylı olarak bahsedeceğim birçok sebepten dolayı bir ilişkiyi bitime ihtimalini göz ardı etmektedir.
Bununla beraber öncelikle şu konuya açıklık getirmek isterim: Bu
konuşmanın konusu hukuken, bilhassa Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 8 (aile) ve 12’de (evlenme özgürlüğü) devredilemez bir
boşanma hakkının kabul edildiğini savunmak değil, ancak boşanma
hakkının olduğu yerde, engellilik durumu gözetilmeksizin bu hakkın
her iki taraf için de eşit olarak sağlanmasıdır, özellikle de kapasitenin azalması ya da olmaması durumunda. Aksi halde, demanslı kişinin
boşanmak için meşru sebebi olsa bile, eşinin boşanmak için kendisinden daha fazla haklara sahip olduğu gibi bir durum yaratmış oluyoruz.
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkını düzenleyen Madde 8’in boşanma hakkını da kapsadığı tezi halihazırda sınanmıştır. Ancak, boşanmanın müsaade edildiği bir yargı çevresinde, boşanma hükmüne
yönelik bir erteleme ya da başka bir engel, diğer insan haklarını etkileyebilir. Örneğin, boşanma sürecinin kişinin engellilik durumu nedeniyle uzaması ya da karmaşıklaşması ve dolayısıyla makul bir süre
içinde erişimin uygun olamaması adil yargılanma hakkını düzenleyen
130