ADALETE ERIŞIMDE ULUSAL ÖNLEME MEKANIZMALARI: YAKLAŞIM VE UYGULAMALAR
yasamızın 90. maddesi gereğince, usulüne uygun olarak onaylanmış bir
uluslararası antlaşma olarak EHİS, diğer insan hakları sözleşmeleri gibi,
hukuki normlar hiyerarşisi içinde Anayasa metniyle aynı düzeydedir.
Bu çerçevede, Türkiye’de yapılan tüm yasal ve idari düzenlemelere dayanak teşkil ettiği gibi, bağımsız Türk mahkemeleri için doğrudan atıf
yapılan bir norm oluşturmaktadır.
EHİS, kapsamı ve iç hukuktaki konumu itibariyle, Türkiye’de engelli haklarının korunması, teşvik edilmesi ve geliştirilmesi ve özellikle
engellilere tanınan hakların uluslararası standartlarda normatif bir çerçeveye kavuşturulması açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Uygulamaların izlenmesi ve geliştirilmesi amacıyla EHİS’in 35. maddesi gereği
Engelli Hakları Komitesi’ne sunulan raporlarla engelli bireylerin insan
haklarının korunması ve geliştirilmesi konusunda alınan tedbirler ve
kaydedilen gelişmeler ortaya koyulmaya devam edilmektedir.
Diğer taraftan 2005 yılında yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanun’da “engelli” EHİS’in içerik ve ruhuna uygun olarak
“doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini
karşılamada güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişi” olarak tanımlanmış ve
bu konuda alınması gereken tedbirlere yer verilmiştir. Makul düzenleme
bu çerçevede özellikle istihdam, eğitim gibi hakların engelliler tarafından kullanılabilmesi için eğitim ortamı ve materyalleri ile işyerlerinin
engellilere göre düzenlenmesi ve gerekli araç gereçlerin temini çerçevesinde düzenlenmiştir.
Türkiye’de engelliler, haklarının ihlal edildiğini düşünmeleri durumunda yargı yolunu kullanabilmekte, bunun yanında ihlallerin değerlendirilmesi ve çözümü için de çeşitli mercilere başvuru yapabilmektedir.
Takip eden bölümde, etkili bir iç hukuk yolu olarak Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’ndan geniş ölçüde bahsedilecek olmakla birlikte
bazı temel düzenlemelere burada yer vermek mümkündür. Anayasa’nın
“Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı
74. maddesi kapsamında vatandaşlar, kendileri veya kamuyla ilgili dilek
ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlar ve TBMM’ye yazıyla başvurma
67