ULUSLARARASI ENGELLİ HAKLARI KONFERANSI - ENGELLİLERİN ADALETE ERİŞİMİ bir konu.1 Bu bakımdan sözleşmenin hazırlanış sürecinde aktif rol oynayan ülkelerin belki sadece az bir kısmını ayırarak söyleyecek olursak ve Türkiye’nin söz konusu hazırlık sürecinde bir rol üstlenmediğini de hatırlatırsak, bu hayal gücünün Türkiye özelinde geç kalmış olduğunu söylemek de mümkün. Bu hayal gücünün iki bakımdan gerekli olduğu düşünülebilir. Birinci etken, adalet ve eşitlik anlayışımızın ve bu kavramlardan beklentilerimizin sınırlarının hemen her zaman içinde yaşadığımız topluma, dünyaya ve sürüp giden güç ilişkilerine, sahiplendirildiğimiz tarihsel ya da sosyokültürel ve ekonomik rollere göre şekilleniyor olması. Dahası, biz ne kadar dışına çıktığımızı zannedersek zannedelim, bu süregelmişliklerin adalet ve eşitlik beklentilerimizin, tasavvurlarımız ve hak arayışlarımızın sınırlarını da çiziyor oluşu. Bu bağlamda engellilerin adalet arayışının sınırları ve karşılaştığı ya da karşılaşacağı zorlukların ardında da çok benzer bir algı, bir psikoloji ve öz konumlandırmanın var olduğunu söylemek yanlış olmaz; hele ki konu adalete erişim, adaletin öznesi olmak, kişilik, vatandaşlık, tanınma ve kabul görme gibi hem politik hem de hukuki konular olunca. Bunu engellilerin hukuktan ve daha geniş anlamda adaletten umabilecekleri, talep edebilecekleri olarak adlandırabiliriz. Hayal gücü, ikinci olarak ise egemen liberal hukuk anlayışının kendi içindeki tanımlarını ve sınırlarını aşabilmek bakımından gerekli. Buna da, ulusal mevzuatların engellilerin hakları için hangi kavramlara, nasıl yeni baştan yaklaşması gerektiği üzerinden yaklaşmak mümkün. Sözleşmenin ruhunun ve temel prensiplerinin toplumsal olarak nasıl karşılık bulmadığını vurgulayan bir örnek için yakın zamanda ulusal sosyal medyaya yansımış bir fotoğrafa yönelebiliriz. Üstelik bu örnek “adalete erişim” başlığıyla da doğrudan alakalı. Fotoğrafta, fiziksel bir nedenden dolayı merdivenleri çıkamayacak olduğu için, ifadesi yargıç tarafından adliyenin bahçesindeki bir bankın üzerinde alınan bir kişi ve yargıcın görüntüsü yer almakta. Yargıcın bu inisiyatifi birilerinin dikkatini olumlu yönde çektiği için konu haber olmuş. Öte yandan fotoğrafın sunumu ve altında yer alan yorumlar, pek de şaşırtıcı olmayan bir biçimde yargıç ta1 Bu konuda engelli hakları eski özel rapörtör Lindqvist’in sözlerine başvurulabilir. Bkz. E. Çelik, “Onuncu Yılında BM Engelli Hakları Sözleşmesi ve Sözleşme Ruhu”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7(1), 2016, s. 225. 88