ULUSLARARASI ENGELLİ HAKLARI KONFERANSI - ENGELLİLERİN ADALETE ERİŞİMİ Tüm bireyler bakımından eşitlik ilkesinin uygulanabilmesi için salt şekli eşitlik yeterli olmamakta, bunun yanında “farklılıkları göz ardı etmek yerine, onları gözetmekle eşitliğin sağlanabileceği konusunda bir farkındalık üzerine inşa edilen”2 maddi eşitliğin de sağlanması gerekmektedir. Bu noktada ayrımcılık yasaklı eşitlik ilkesi karşımıza çıkmaktadır. Ayrımcılıkların ortadan kaldırılarak eşitliğin sağlanması hususunda ise ayrımcılığa maruz kalan grupların temel hak ve özgürlüklerde eşitliğinin sağlanabilmesi için devletin proaktif olarak yerine getirmesi gereken yükümlülüklerinden söz edilmektedir. Ancak ihtiyaç duyulan ve haklara eşit erişim için bir zorunluluk haline gelen böyle bir eşitlik anlayışı henüz ülkemizde hukuk uygulamasında yerleşik hale gelmemiştir. Bu kapsamda engellilik çalışmaları ile hukuk arasında karşılıklı bir ilişki olduğunu söylemek mümkündür. Bu ilişkinin bir yüzü, engellilik çalışmalarında hukuka bir alan açmak ve hukukçuların bu konudaki bilgi ve bilinç düzeylerini yükseltip araştırmaları çoğaltmakken, diğer yüzü engellilik çalışmalarına hak temelli bakış açısını yerleştirmektir. Bu alanda hem disiplinlerarası hem de disiplinlerüstü bir yol haritası çizmeyi amaçlayan hukukçu araştırmacılar olarak bu çalışmada neler yaptığımızdan hareketle adalete erişim konusunda bir kavramsal çerçeve çizmeye çalıştık. Önce hukukçular olarak engellilik çalışmaları alanında nasıl adım attığımızdan bahsedeceğiz. Araştırmalarımıza başladığımızda karşımıza çıkan ilk mesele olan terim birliği üzerinde durduktan sonra, bugün gelinen noktada sadece lafzi değişikliklerin zihniyet ve tutum değişikliğine vücut verip vermediğini, projeyle başlayan uygulamaya ilişkin tespitlerimiz ışığında karşılaştıracağız. Daha sonra benimsediğimiz hak temelli bütüncül yaklaşımın nasıl bir bakış açısı sunduğundan hareketle devam eden çalışmalarımız, mevcut duruma ilişkin eleştirilerimiz ve yapılması gerekenler üzerinde duracağız. Nasıl Başladık Bu çalışmaya temel oluşturan faaliyetler 2012-2013 akademik yılında yürütmüş olduğumuz “Engellilerin Adalete Erişim Hakkı: Adli Yardım 2 İdil Işıl Gül ve Ulaş Karan, Ayrımcılık Yasağı: Kavram, Hukuk, İzleme ve Belgeleme, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2011, s. 12. 98