-
Özellikle kadın ve kız çocuğu engelliler gibi çoklu ayrımcılığa uğrama riski taşıyan
gruplar için politika metni hazırlanmalıdır.
Ombudsmanlık ve TİHEK’in bağımsız mekanizmalara dönüştürülmeleri için Paris
İlkeleri kapsamında gerekli yasal düzenlemeler yapılmalıdır.
Madde 13: Adalete Erişim
Engellilerin adalete erişimi önünde mevzuattan ya da mevzuatın yanlış uygulanmasından
kaynaklanan çeşitli engeller bulunmaktadır.
Bilgiye Erişim: Engelli bireylerin haklarını öğrenme olanakları kısıtlıdır. Bireylerin hakları ve
haklarını koruma amaçlı başvurabilecekleri adli ve idari mekanizmalarla ilgili farkındalıkları
yeterli düzeyde değildir ve yetkili kurumlar farkındalık yaratma konusunda yeterince
çalışmamaktadırlar. Hukuk dilinin zorluğu yanında, erişilebilir formatlarda hukuki bilgi ve
danışma mekanizmalarının bulunmaması adalete erişime mâni olmaktadır. Engellilere yönelik
hukuki danışmanlık hizmeti verilmesini öngören yasal bir hüküm bulunmamaktadır. 1136
Sayılı Avukatlık Kanunu’nda özellikle gönüllü olarak kamu yararına (pro bono) sunulan hukuk
hizmetlerinin verilmesine dair düzenlemenin olmaması tüm dezavantajlı grupların adalete
erişimini olumsuz etkilemektedir. Sadece bazı barolar kendi inisiyatifleriyle hukuki destek
sağlayan çalışmalar yürütmektedirler. UYAP ve BELGENET sistemlerinin, özellikle görme
engellilerin erişimi açısından altyapı eksikleri bulunmaktadır. Benzer şekilde neredeyse bütün
baroların web siteleri, bilgilendirme materyalleri ya da hizmet binaları erişilebilir formatta
değildir.
Kamu Denetçiliği Kurumu ile Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Türkiye'de
engelli bireylerin başvurabileceği adli olmayan şikâyet mekanizmalarıdır. TİHEK mevzuatına
göre STÖ'ler engelli kişiler adına kuruma başvuramamaktadırlar. Kamu Denetçiliği Kurumu
kararları ise bağlayıcı değildir, sadece tavsiye kararlarıdır. Kurumun kararları devlet kurumları
tarafından her zaman takip edilmemektedir. Örnek vermek gerekirse, ESHİD, Türkiye
vatandaşlarının hapis cezası süresi sona ermeden beş yıl, farklı uluslardan mahpusların hapis
cezası sona ermeden üç yıl önce açık bir hapishaneye transfer edilebiliyor olmaları konusunda,
Suriyeli bir tutuklu adına şikâyette bulundu. Kamu Denetçiliği Kurumu konuyla ilgili
kararında, farklı milletlerden mahpusların transferine ilişkin Yönetmeliğin 6. maddesinin
Anayasa’da güvence altına alınmış kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı olduğu tespitini yaptı
ve Adalet Bakanlığı’ndan maddenin gözden geçirilmesini istedi. Ancak, 24 Ağustos 2017
tarihinde alınan Ombudsman kararı uygulamaya geçirilmemiştir.8
Yargı Birimlerinin Erişilebilirliği: Adalet sistemi içerisinde hizmet sunan tüm adliyeler,
karakollar, savcılık birimleri ve cezaevlerinin fiziki olarak erişilebilir olması kanuni bir
zorunluluktur. Ancak hâlihazırda bu birimlerin çok azı engelliler için erişilebilir durumdadır.
8
Karar numarası: 36311982-101.07.04-E.10091.
11