HUKUK VE POLİTİKA ÇERÇEVESİ - YAPISAL GÖSTERGELER ğun eğitimde kendini ifade etme hakkına saygı, eğitim hakkının gerçekleştirilmesi için esastır.54 Çocuğun katılım hakkının etkili bir şekilde hayata geçirilmesi için okul ve sınıf ortamı özellikle önemlidir. Eğitim mercileri, müfredat ve okul programlarının planlamasına çocukların ve anne babalarının görüşlerini dahil etmelidir. Çocukların karar verme süreçlerine istikrarlı katılımını sağlamak için ilgili mercilerin, okulların ve baş öğretmenlerin iyi niyetinden ziyade yükümlülüklerin mevzuatta yer alması gerekir.55 Çocuk veya çocukların dinlenildiği ve katıldığı tüm süreçler şu nitelikleri taşımalıdır56: (a) Şeffaf ve bilgilendirici olmalıdır. (b) Gönüllü: Çocuklar, hiçbir zaman istekleri dışında görüşlerini ifade etmeye zorlanmamalı (c) Saygılı: Çocukların görüşleri saygı ile karşılanmalıdır ve kendilerine görüş veya faaliyet başlatmaları için fırsatlar sağlanmalıdır. (d) İlgili: Çocukların görüşlerini ifade etme hakkı olduğu konular, çocukların yaşamları ile gerçekten ilgili olmalıdır ve bilgi, beceri ve kabiliyetlerini kullanmalarına olanak vermelidir. (e) Çocuk dostu: Ortamlar ve çalışma yöntemleri, çocukların kapasitelerine uyarlanmalıdır. Çocukların kapasitelerine göre farklı düzeylerde destek ve katılım biçimlerine ihtiyaç duyacağı hususu dikkate alınmalıdır. (f) Kapsayıcı: Katılım kapsayıcı olmalı, mevcut ayrımcılık kalıplarından kaçınılmalı hem kız hem erkek dışlanmış çocuklar için katılım fırsatları teşvik etmelidir. Programların ayrıca tüm topluluklardan çocuklara kültürel olarak duyarlı olmalarını sağlamaları gerekir. (g) Eğitim ile desteklenmiş: Yetişkinler çocuklarla ortaklaşa çalışmak ve çocukları gelişen kapasitelerine uygun olarak etkin bir şekilde sürece katmak ve çocukların katılımını etkin bir şekilde kolaylaştırmak için hazırlık, beceri ve desteğe ihtiyaç duyar. (h) Emniyetli ve riske karşı duyarlı: Görüşlerin ifade edilmesinin riskler içerdiği durumlarda çocuklar zarardan korunma haklarından haberdar olmalıdır ve ihtiyaç duyduklarında yardım için nereye gideceklerini bilmelidir. (i) Hesap verebilir: Takip ve değerlendirmede devamlılık elzemdir. Örneğin, her türlü araştırma ve istişare sürecinde, çocuklar görüşlerinin nasıl yorumlandığına ve kullanıldığına ilişkin olarak bilgilendirilmeli ve gerektiğinde bulguların analizine itiraz etme ve etkileme fırsatı verilmelidir. Ebeveynlerin çocuklarını kendi dinî veya felsefi görüşleri doğrultusunda yetiştirme hakkı Uluslararası insan hakları hukuku, ebeveynlerin çocuklarını dini ve felsefi inançları 54 A.g.k. par. 105. 55 A.g.k. par. 110. 56 A.g.k. par. 134. 19