BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ Kurumun veritabanında tüm kararlarda tarama yapıldığında 93 kararda ayrımcılık ifadesinin geçtiği görülmektedir. Bu kararların önemli bir kısmında Uygulama Yönetmeliği’ndeki iyi yönetim ilkeleriyle ilgili 6. maddeden veya uygulanacak mevzuattaki maddelerden alıntı niteliğinde ya da sadece başvuranın iddialarının aktarılmasından oluşmakta; kararın içeriğinde ayrımcılıkla ilgili bir değerlendirme bulunmamaktadır. Kararların tamamı yayımlanmadığından ve yayımlanan kararların konulara göre ayrımı ayrımcılık başvuruları konusunda bir değerlendirme yapmayı güçleştirdiğinden Kurumun ayrımcılıkla ilgili kararlarının tamamına ilişkin bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Yayımlanan kararların 49 tanesi atama taleplerine ilişkindir; engellilik ya da şiddet gören kadın memurun güvenliğinin sağlanması nedenleriyle tayin taleplerinin reddine ilişkin başvurularda genellikle tavsiye kararı verilmektedir.13 Bu 49 kararın içinde doğrudan ayrımcılıkla ilgili olmayan veya bu kapsamda değerlendirilmeyen çok sayıda başvuru bulunmaktadır. Her ne kadar ayrımcılık temelleri sınırlı olmasa da raporda kararlar incelenirken üç temele dayalı ayrımcılık başvuruları bulunduğundan engelli, dini inanç ve cinsiyet/ cinsel kimlik temelli ayrımcılık başvuruları incelenmiştir. Kararlar seçilirken Kurumun veritabanındaki kararlar dışında daha önce yayımlanmış kararlar da incelenmiştir. Kararlar seçilirken benzer nitelikte olan kararlar ayrı ayrı incelenmemiş; özellikle ayrımcılık nitelendirmesi bakımından ayırt edici nitelikte olan kararlar seçilmiştir. 1. Engellilere Yönelik Ayrımcılık Başvuruları Ayrımcılık alanında en fazla tavsiye kararı verilen konu engellilere yönelik ayrımcılık başvurularıdır. Kurumun sadece ayrımcılık açısından değil, engelli başvurucularca yapılan çok sayıda başvuru hakkında tavsiye kararı verdiği görülmektedir. Her ne kadar engelli hakları kategorisindeki başvuru sayısı çok görünmemekle birlikte engellilerin vergilere ilişkin başvuruları engelli hakları değil, maliye içerisinde; benzer şekilde engelli bir kamu görevlisinin yaptığı başvuru kamu personeliyle ilgili bir başvuru olarak sınıflandırılabilmektedir. Buna karşılık, engelli hakları olarak sınıflandırılan bir başvuru aslında sosyal hizmetlerin etkili işlememesiyle ilgili olabilmektedir. Kurumun başvurucuların engelli olduğu çok sayıda kararı bulunmakla birlikte, bunların önemli bir kısmında ayrımcılık temelinde inceleme yapılmamıştır. Sınıflandırma hak temelli veya ayrımcılık temeline göre yapılmadığından kuruma engelli haklarına ilişkin yapılan başvuru sayısını saptamak son derece güç olduğu gibi engellilik temelli ayrımcılık başvurularının nicel analizini de yapmak mümkün değildir. Kararlar seçilirken Kurumun ayrımcılık nitelendirmesi esas alınmaksızın yayımlanan kararlarda ayrımcılıkla ilgili tartışmalara odaklanılmıştır. Kararların bir kısmı engelli kamu görevlilerinin naklen atama taleplerine ilişkin olup bunların hemen hepsi hakkında tavsiye kararı verilmekte ve gerekli düzenlemelerin yapılması konusunda da tavsiye verilmektedir. Engellilik temelinde ayrımcılık başvurular�� incelenirken bazen kesişme alanları olsa da başvurular temelde dört başlık altında incelenmiştir. Bunların ilki makul uyumlaştırma yapılması talepleri, ikincisi özel önlem alınmasına yönelik talepler, üçüncüsü engelliler arasında ayrımcılık yapıldığına yönelik başvurular ve son olarak engellilere yönelik ayrımcı düzenlemelerin değiştirilmesi talepleridir. 13 Eski eşinden şiddet tehdidi nedeniyle tayın talebi hk 2019/17388, 29.11.2019; engelli çalışanın naklen atama talebine ilişkin 2019/15203, 20.02.2020; 2019/14966, 28.01.2020; 2019/14823, 24.02.2020; 2019/14346, 20.02.2020; 65