BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ I. EŞİTLİK KURUMLARINA İLİŞKİN ULUSLARARASI STANDARTLAR A- Yetki ve Sorumluluklar Paris İlkeleri’nde ilk bölüm olan “Yetki ve Sorumluluklar” başlıklı bölümde ulusal kurumların yetki ve sorumlulukları ile ilgili üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda, Paris İlkeleri ile ECRI GPT2 ve Avrupa Komisyonu Tavsiye Kararı dikkate alınarak şu göstergeleri oluşturmak mümkündür: - Eşitlik kurumunun oluşumu ve yetkileri, anayasa veya yasalarda açıkça öngörülmüş mü? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumuna mümkün olduğunca geniş bir görev alanı verilmiş mi? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu; hükümet, yasama organı ve herhangi bir başka yetkili makama, talep üzerine veya resen insan haklarının geliştirilmesi ve korunması ile ilgili herhangi bir konuda tavsiye niteliğinde görüş, tavsiye, öneri ve rapor sunma ve uygun gördüğü durumlarda bunları kamuoyuna duyurma yetkisine sahip mi? (Bu yetkiler şu konuları içerebilecektir: Ayrımcılığın önlenmesi ve ortadan kaldırılmasını amaçlayan her türlü yasal veya idari düzenleme ya da yargı organlarına ilişkin düzenlemeler; ele almaya karar verdiği ayrımcılık yasağının ihlalini oluşturan herhangi bir durum; ayrımcılık yasağının ulusal düzeydeki durumuna ilişkin genel nitelikli veya daha spesifik konulara dair rapor hazırlamak; hükümetin ülkenin belirli bir kısmında ortaya çıkan ayrımcılık yasağı ihlallerine dikkatini çekmek, bu tür durumlara son verecek girişimler için tekliflerde bulunmak ve gerektiğinde, hükümetin konumu ve vermesi gereken tepki konusunda görüş açıklamak.) (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu, iç hukukta yer alan mevzuat hükümlerinin ve bunlarla ilgili uygulamaların, o devletin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerinin hükümleri ile uyumlu hale getirilmesi ve etkili biçimde hayata geçirilmesini destekleme ve güvence altına alma konusunda yetkili mi? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu, devletin uluslararası insan hakları sözleşmelerine taraf olmasını ve bunların hayata geçirilmesini sağlaması konusunda yetkili mi? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu, devletin insan hakları sözleşmelerinden kaynaklı yükümlülükleri gereği; BM veya bölgesel hükümetlerarası kuruluşlara sunması gereken raporlara katkı sunma ve gerekli olduğu durumlarda bağımsızlıkları doğrultusunda bir konuya ilişkin görüş bildirme konusunda yetkili mi? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu, ayrımcılığın önlenmesi ve ortadan kaldırılması konularında yetki sahibi olan BM ve BM sistemindeki diğer bir örgüt veya bölgesel kurum ya da diğer ülkelerdeki ulusal kurumlarla iş birliği yapma konularında yetkili mi? (Paris İlkeleri) - Eşitlik kurumu, insan hakları eğitimi programlarının ve insan hakları konulu araştırmaların geliştirilmesine yardımcı olması ve bunların okullarda, üniversitelerde ve meslek kuruluşlarında icrasına katılma bakımından yetkili mi? (Paris İlkeleri) 10