14 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi 2. Yardım Temelli Yaklaşımdan Hak Temelli Yaklaşıma Doğru Engelliliğe insan hakları temelinden bakmak, engelli kişilerin yardım alan kişiler yerine hak sahibi kişiler olarak görülmeleri yolunda bir değişikliğe yol açmıştır. Aşağıdaki ifadeleri karşılaştırın: Engelli kişiler nasıl algılanıyor? Yardım alan insanlar Hak sahipleri Yardımı yapan kişi ne vereceğine karar verme yetkisine sahiptir. Yardımı alan kişiden kendisine ne verilirse mutlu olması beklenir. Neye ihtiyacı olduğunu söyleme yetkisi hak sahibine aittir. Örneğin, yardım veren, ihtiyaç sahibi kişiye kaban bağışlamak isteyebilir. Ne türden bir hediye verileceğine yardım veren kişi karar verir. Yardımı alan kişiden kendisine verilen hediye ne olursa olsun mutlu olması beklenir. Örneğin, bir yardım kuruluşunun işlettiği bir kurumda her gün aynı yemek çıkmaktadır (kuru fasulye, pilav). Yardım alan kişiye kaynak tahsis edilmesi gerektiğine yönelik bir kanun yoktur, bu nedenle yardım verenin taktirine bırakılmıştır. Örneğin, eğer yardım veren bu yıl giyecek ve gıda yardımı yapmamaya karar verirse, yardım alan hiçbir şey alamaz. Hak sahipleri şöyle diyebilir: “Ben kaban istemiyorum. Ayakkabı istiyorum.” veya, “Kaban istemiyorum çünkü benim yaşadığım yerde hava ılıman ve kabana ihtiyaç yok”. Neyi tercih ettiği hak sahibinin yetkisindedir. Hak sahibi yiyeceği yemeği seçebilir. Hak sahiplerinin herkesin faydalandığı kaynaklardan faydalanmalarını güvence altına alacak yasalar vardır. Hak sahibi yardım verenin cömertliğine bağımlı değildir. Yeterli gıda ve giyecek hayatta kalmak için elzemdir ve herkesin sahip olduğu haklardır. Engelli kişilerin hak sahibi kişiler olarak tam anlamıyla kabul edilmeleri için insanların aşağıdakileri anlaması gerekir: • Engelli kişilerin ihtiyaçları ‘özel’ değildir. Eğer bir insanın arabası varsa ve otobanda araba sürmek istiyorsa, otobana ‘özel’ ihtiyaç duyuyorlar demeyiz. Aynı şekilde eğer bir insan tekerlekli sandalye kullanıyorsa ve çukursuz bir kaldırıma ihtiyaç duyuyorsa bunun da bir ‘özel’ ihtiyaç olarak görülmemesi gerekir. • Sorunlar politiktir. Engelli kişiler okula gidemediğinde, iş sahibi olamadığında ve yoksulluk içinde yaşadığında ayrımcılık ve adaletsizlik vardır.