98 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi 4. Eğitim ve Yaşam Boyu Öğrenme Burada BMEHS’nin 24. Maddesi (Eğitim) önemlidir. Sözleşmenin ilgili olduğunu düşündüğümüz anahtar ilkeleri: • her düzeyde içermeci eğitim sistemleri • genel eğitim sisteminden dışlanmama • potansİyelin tamamını açığa çıkaracak destek/makul uyumlulaştırmanın sağlanması Aşağıdaki boyutlar da dikkate alınmalıdır: • Eğitim eşitsizliğinde toplumsal cinsiyet önemli bir boyut • Farklı engellere sahip kişiler arasında da kayda değer farklılıklar olabilir • Sözleşme eğitim başarısından bahsetmese de ilgili abul edilir • Okullara ek olarak ileri ve yüksek öğrenimi de dikkate almak önemli • ‘Engellilikle’ özel eğitim ihtiyaçlarını ayrıştırmakta zorluklar olabilir. Aşağıdaki unsurlar önerilmiştir: 4.1 Niteliksel göstergeler • Devlet BMEHS’yi Madde 24 konusunda çekince belirtmeden onaylamıştır. • Engelli çocuklar, yaşadıkları topluluk içerisinde, ilk ve ortaöğretim düzeyinde ücretsiz ve zorunlu anaakım eğitim alma konusunda yasal hakka sahiptir. • Engelli çocuklar engeli olmayan çocuklarla ilk ve ortaöğretim düzeyinde aynı müfredat ve sınav sistemine tabidir. • Engelli bireyler engeli olmayan bireylerle eşit bir biçimde ileri ve yüksek öğrenime erişim imkanına sahiptir. • Engelli öğrenciler, içermeci ortamlarda, üniversite ve yetişkin eğitimi sağlayan kurumlarda engeli olmayan öğrencilerle aynı müfredat ve sınav sistemine tabidir. • Eğitim sağlayıcıların eğitim sisteminin herhangi bir aşamasında (makul uyumlulaştırmanın sağlanmaması dahil olmak üzere) engelliliğe dayalı ayrımcılık yapması yasadışıdır. • Eğitim sağlayıcılar bina, teknoloji ve iletişim konularında erişilebilirlik zorunluluklarına tabidir. • Engelli öğrenciler genel eğitim sistemi içerisinde eğitimlerini etkin bir biçimde gerçekleştirebilme konusunda ihtiyaç duydukları bireysel desteği alma hakkına sahiptir. • Engelli öğrenciler eğitim ortamlarında Braille, alternatif yazı, büyük ve alternatif fontlar, iletişim araç ve formatları, oryantasyon ve hareketlilik becerileri, ve/veya işaret dillerini öğrenme imkanlarına sahiptir. • Görme, işitme ve görme-işitme engelli öğrenciler eğitimlerini anaakım eğitim ortamlarında işaret dilleri ve bireysel koşullara uygun başka iletişim biçim ve araçları dahil olmak üzere uygun dillerde alma imkanına sahiptir. • Anaakım öğretmen eğitimi engelliliğe ilişkin farkındalık konusunda zorunlu unsurlar içerir ve öğretmenlere işaret dili ve/veya Braille kullanımında yetkin olma imkanları tanır.