9 MODÜL 1 – İNSAN HAKLARI, ENGELLİLİK & İZLEME Bu modülde engelliliğe bir insan hakları konusu olarak bakılması ve engellilerin insan haklarının izlenmesi konu edilmektedir. 1.1 Engellilerin Maruz kaldığı Ayrımcılık Ayrımcılığın Nedenleri Engelli kişiler sıklıkla en temel insan haklarından dahi mahrum bırakılmaktadır. Bu durumun pek çok nedeni vardır: • Mitler/Yanlış Bilgilendirme • Tutumlar • Dil • Sosyal ve Yasal Engeller • Çevresel Engeller Mitler/Yanlış Bilgilendirme Çoğu toplumda insanların engelli kişiler hakkındaki düşüncelerini mitler ve öğrenilmiş yanlış bilgiler şekillendirir. Bunlara göre engelliler: • hastalıklı, deforme veya arzu edilmeyen insanlar • işe yaramaz kimseler • insan olmayan kimseler • illet (hastalık getiren, tehlike yaratan) • dalga geçilecek kişiler olarak görülür. Bu türden mitler engellilerin haklarından ve yetkilerinden mahrum bırakılmalarında gerekçe olarak kullanılmıştır. Pek çok insan hayatının bir döneminde öyle ya da böyle engelli olma durumunu tecrübe etmiş olsa da, hiç engeli olmayan insanlar engellileri genellikle ‘öteki’ olarak görmektedir (herkesten farklı ve izole ayrı bir grup). Tutumlar Zaman içinde engellilere çeşitli olumsuzluklar yüklenegelmiştir. Örneğin, engelliler günahkar veya şeytan olarak görülmüş ve kötü şans getirdikleri düşünülmüş; yardıma muhtaç, çaresiz bağımlı ikinci sınıf vatandaşlar olarak algılanmışlardır. İnsanlar engelli kişilere karşı olumsuz tutum veya fikir geliştirdiklerinde bu insanların deneyimlerini ve fırsatlarını sınırlandıran görünmez engeller yaratırlar. Örneğin, bu olumsuz tutumlar nedeniyle engelli kişiler: • kapalı kurumlarda, özel okullarda veya evlerinde tecrit edilmiş, • kendilerinden ve engellerinden utanç duymaları öğretilmiş, • ne zaman ne yapmaları gerektiği ve bunu nasıl yapacakları dayatılarak kendilerine bakanlar tarafından kontrol edilmişlerdir.